Shloka 78
Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)
दण्डेन नीयते चेदं दण्डं नयति वा पुनः । दण्डनीतिरिति ख्याता त्रीललॉकानभिवर्तते
daṇḍena nīyate cedaṃ daṇḍaṃ nayati vā punaḥ | daṇḍanītir iti khyātā trīl lokān abhivartate ||
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ဒဏ္ဍ (daṇḍa) ဖြင့် ဤလောကကို လမ်းမှန်ပေါ်တွင် ဦးဆောင်ထိန်းသိမ်းထားသည်။ သို့မဟုတ်လည်း မင်းသည် ဤသင်ခန်းစာအတိုင်း ပြည်သူတို့အကြား ဒဏ္ဍကို တည်ထောင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤပညာကို ‘ဒဏ္ဍနီတိ’ (တရားမျှတသော ဒဏ္ဍဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးပညာ) ဟု ကျော်ကြားသည်။ ၎င်း၏ အာဏာသက်ရောက်မှုသည် သုံးလောကလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သည်»။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Social order is maintained when authority applies daṇḍa (punishment/discipline) in accordance with śāstra; this principled administration of punishment is called daṇḍanīti, a foundational element of rājadharma.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma explains to Yudhiṣṭhira why the science of governance is termed daṇḍanīti: it guides the world by enforcing discipline and enables the king to establish lawful restraint among subjects.