Shloka 39
Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)
आसुरश्रैव विजयस्तथा कार्त्स्न्येन वर्णित: । लक्षणं पज्चवर्गस्य त्रिविध॑ चात्र वर्णितम्
āsuraś caiva vijayas tathā kārtsnyena varṇitaḥ | lakṣaṇaṁ pañcavargasya trividhaṁ cātra varṇitam ||
ဘီရှ္မက ပြောသည်– ဤနေရာ၌ ‘အာသုရ’ (ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်) အောင်ပွဲပုံစံကိုလည်း ပြည့်စုံစွာ ဖော်ပြထားသည်။ ထို့အတူ နိုင်ငံတော်၏ အစိတ်အပိုင်း ၅ မျိုး၏ လက္ခဏာများကိုလည်း အထက်–အလယ်–အနိမ့် ဟူသော သုံးအဆင့်ဖြင့် တင်ပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် ဤကျမ်းသည် ရန်သူကို တိုက်ခိုက်သင့်သည့် အခါအခွင့်များ၊ တရိဝဂ္ဂ၏ အကျယ်အဝန်း၊ နှင့် အောင်ပွဲခွဲခြားချက်များ—ဓမ္မဖြင့်၊ အရ္ထ/အာဏာဖြင့်၊ သန့်ရှင်းမဟုတ်သော အင်အားအကျပ်အတည်းဖြင့်—ကိုလည်းကောင်း၊ ဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံ/ပြည်သူ၊ ခံတပ်၊ စစ်တပ်၊ ဘဏ္ဍာတိုက်တို့၏ အထက်–အလယ်–အနိမ့် လက္ခဏာများကိုလည်းကောင်း ပြည့်စုံစွာ ရှင်းလင်းထားသည်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma classifies victory by its ethical quality—victory aligned with dharma, victory pursued through wealth/power (artha), and victory achieved through ruthless coercion (āsura). He also teaches that sound governance depends on assessing the five state-constituents and recognizing their superior, middling, and inferior conditions.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma summarizes what has been covered: strategic occasions for attacking enemies, the framework of the three aims of life, and a systematic account of different kinds of conquest, along with a graded evaluation of the minister, realm, fort, army, and treasury.