Shloka 39
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
क्षममाण्ं नृपं नित्यं नीच: परिभवेज्जन: । हस्तियन्ता गजस्यैव शिर एवारुरुक्षति,“नीच मनुष्य क्षमाशील राजाका सदा उसी प्रकार तिरस्कार करते रहते हैं, जैसे हाथीका महावत उसके सिरपर ही चढ़े रहना चाहता है”
kṣamamāṇaṃ nṛpaṃ nityaṃ nīcaḥ paribhavej janaḥ | hastiyantā gajasyaiva śira evārurukṣati ||
ဘိဿမက ပြောသည်– «မင်းက အမြဲတမ်း သည်းခံခွင့်လွှတ်နေမယ်ဆိုရင် အနိမ့်တန်းလူတွေက ထပ်ခါထပ်ခါ အပြစ်တင်စော်ကားပြီး အကန့်အသတ်ကျော်လွန်လာတတ်တယ်။ ဆင်ကိုင် (mahout) က ဆင်ကို ထိန်းချုပ်ရာမှာ ဆင်ခေါင်းပေါ်တက်ထိုင်ဖို့ အမြဲကြိုးစားသလိုပဲ၊ စိတ်နိမ့်သူတွေက သည်းခံတဲ့ အုပ်ချုပ်သူပေါ်ကို အမြဲတက်နင်းလာကြတယ်။»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma warns that unchecked forbearance in a ruler can invite contempt from the ignoble; patience must be balanced with timely discipline so that authority and dharma are not undermined.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises the king (Yudhiṣṭhira) using a vivid simile: low people keep pressing upon a constantly tolerant ruler, like a mahout repeatedly climbing onto an elephant’s head.