Shloka 33
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
राजद्विषप्टे च विप्रस्य विषयान्ते विसर्जनम् | विधीयते न शारीरं दण्डमेषां कदाचन
rājadvīṣa-pāṭe ca viprasya viṣayānte visarjanam | vidhīyate na śārīraṃ daṇḍam eṣāṃ kadācana prajānātha |
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးသည် မင်းကို ဆန့်ကျင်သော စိတ်ထားရှိကြောင်း အပြစ်ရှိသည်ဟု တွေ့ရှိသော်လည်း သတ်မှတ်ထားသော ဒဏ်ခတ်မှုမှာ နိုင်ငံနယ်စပ်အဆုံးသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ အို ပြည်သူတို့၏ အရှင်၊ ထိုသူတို့အပေါ် ကိုယ်ခန္ဓာကို ထိခိုက်စေသော ဒဏ်ခတ်မှုကို မည်သည့်အခါမျှ မပေးရ။ ဤသင်ခန်းစာ၏ အဓိကအာရုံမှာ မင်း၏ တရားစီရင်မှုတွင် ထိန်းချုပ်မှုရှိရမည်ဟူသောအချက်ဖြစ်ပြီး– ဗြာဟ္မဏ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ကာကွယ်ရမည်၊ မင်းသည် မေတ္တာကရုဏာဖြင့် ဒဏ်ကို လျော့ချရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Royal punishment must be restrained by dharma: even in cases like hostility to the king, a Brahmin is to be punished by banishment to the frontier, not by bodily harm, reflecting a norm of protecting the Brahmin’s person and emphasizing mercy within justice.
In the Shanti Parva’s instruction on rāja-dharma, Bhishma advises the king on legal penalties. Here he specifies that for a Brahmin accused of grave political offence (hostility/treason), the ordained response is expulsion from the kingdom rather than corporal punishment.