Shloka 1073
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
गुणस्त्वेवापरस्तत्र संघात इव षोडश: । राजन्! उस अहंकारमें वासना नामक एक गुण और माना गया है
guṇas tvevāparastatra saṅghāta iva ṣoḍaśaḥ | rājan! asau ahaṅkāre vāsanā nāmaka eka guṇaś ca mānyate, yaḥ pañcadaśaḥ | tatra pṛthak-pṛthak-kalā-samūhasya yā samagratā, sā anya guṇaḥ | sa saṅghāta-vad iha ṣoḍaśaḥ kathyate ||
ဘိဿမက ဆိုသည်— «အို မင်းကြီး၊ ထိုအစီအစဉ်၌ အဟင်္ကာရ (ahaṅkāra) အတွင်းတွင် ‘ဝါသနာ’ (vāsanā) ဟူသော ဂုဏ်တစ်ပါးကိုလည်း လက်ခံထားပြီး၊ ၎င်းသည် လျှို့ဝှက်ကျန်ရစ်သော အလေ့အထ/အကျန်အမှတ်အသား ဖြစ်၍ တစ်ဆယ့်ငါးမြောက်ဟု ရေတွက်သည်။ ထို့ပြင် သီးခြားသီးခြား အင်္ဂါ/ကလာတို့ကို စုပေါင်းရာမှ ဖြစ်လာသော အလုံးစုံတစ်ရပ်လုံး၏ ပြည့်စုံမှုကိုလည်း အခြားဂုဏ်တစ်ပါးဟု ရေတွက်ပြီး၊ စုစည်းတည်ဆောက်မှု (saṅghāta) ကဲ့သို့ ဤနေရာ၌ တစ်ဆယ့်ခြောက်မြောက်ဟု ခေါ်သည်»။
भीष्य उवाच
Educational Q&A
The passage refines a philosophical enumeration by adding two subtle points: (1) vāsanā—latent impressions that shape behavior—operates within egoity and must be counted; and (2) beyond separate parts, their integrated total (saṅghāta) is also a real explanatory category. Ethical self-mastery therefore requires attention not only to visible faculties but also to hidden habits and the way they combine into a unified personality.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs King Yudhiṣṭhira on dharma and liberation-oriented philosophy. Here he is explaining a technical framework of constituents (guṇas/tattvas), clarifying that vāsanā is counted as the fifteenth and the aggregate-whole (saṅghāta-like totality) as the sixteenth.