Shloka 8
Śuka–Janaka Saṃvāda: Āśrama-krama, Jñāna-vijñāna, and the Marks of Liberation (शुक-जनक संवादः)
जिह्दामध्यात्ममित्याहुर्यथा श्रुतिनिदर्शिन: । रस एवाधिभूतं तु आपस्तत्राधिदेवतम्,वेदके अनुसार दृष्टि रखनेवाले विद्वानोंका कथन है कि जिह्ठा अध्यात्म है, रस अधिभूत है और जल अधिदैवत है
jihvām adhyātmam ity āhur yathā śruti-nidarśinaḥ | rasa evādhibhūtaṃ tu āpas tatrādhidaivatam ||
ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— «ဝေဒ၏ ထုတ်ဖော်ချက်နှင့် ကိုက်ညီစွာ အဓိပ္ပါယ်ဖော်သူများက လျှာသည် အတွင်းပိုင်း (adhyātma) အချက်ဖြစ်ကြောင်း၊ အရသာ (rasa) သည် ဒြပ်နယ်ပယ် (adhibhūta) အချက်ဖြစ်ကြောင်း၊ ထိုနေရာတွင် ရေသည် အုပ်စိုးသော ဒေဝတာသဘော (adhidaivata) ဖြစ်ကြောင်း ဆိုကြ၏။ ထို့ကြောင့် သာမန် အာရုံခံအတွေ့အကြုံတောင်မှ—ကိုယ်၊ လောက၊ ဒေဝ—ဟူသော ဝေဒသုံးပါးဖြင့် နားလည်ရပြီး၊ မှန်ကန်သော ဉာဏ်ပညာက အမြင်ကို စည်းကမ်းတကျ ထိန်းညှိစေ၏။»
याज़्वल्क्य उवाच
Educational Q&A
Sense-experience should be understood through a threefold Vedic framework: the inner faculty (adhyātma: tongue), the external object (adhibhūta: taste), and the presiding divine principle (adhidaivata: water). This integrates psychology, cosmology, and theology into disciplined knowledge.
In Śānti Parva’s instruction on higher knowledge, Yājñavalkya is explaining correspondences used by śruti-based teachers, mapping a sense-organ and its object to an elemental/deity principle to guide contemplation and right understanding.