Shloka 15
Śuka’s Nirveda: Vyāsa’s Admonition on Dharma, Impermanence, and ‘Imperishable Wealth’ (अक्षय-धन)
सत्कृता चैकपत्नी च जात्या योनिरिहेष्यते । ऋग्यजु:सामगो विद्वान् षट्कर्मा पात्रमुच्यते
satkṛtā caikapatnī ca jātyā yoniriheṣyate | ṛgyajuḥsāmago vidvān ṣaṭkarmā pātram ucyate ||
ဘီရှ္မက ဆိုသည်—မျိုးရိုးကောင်းမွန်သော မိန်းမတစ်ဦးသည် ခင်ပွန်း၏ ဂုဏ်ပြုလေးစားခြင်းကို ရပြီး တစ်ယောက်တည်းသော ခင်ပွန်းအပေါ် သစ္စာတည်ကြည်လျှင် ဤတွင် “အကောင်းဆုံးသော သားအိမ်/မွေးရာ” ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုသို့သော မိခင်မှ မွေးဖွားသူသည် မွေးရာမှ သန့်စင်သူဟု ဆိုရသည်။ ထို့ပြင် ရိဂ္၊ ယဇုရ်၊ သာမ ဗေဒသုံးပါးကို ကျွမ်းကျင်၍ ယဇန-ယာဇန၊ အဓျယန-အဓျာပန၊ ဒါနနှင့် ပရတိဂ္ရဟ စသည့် ခြောက်ပါးသော တာဝန်ကို အမြဲတမ်း ဆောင်ရွက်သော ဗြာဟ္မဏသည် အကျင့်အားဖြင့် သန့်စင်၍ လှူဒါန်းခံရန် ထိုက်တန်သူဟု ခေါ်သည်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma distinguishes two bases of worthiness: purity by birth (being born from a respected, faithful, well-born mother) and purity by conduct (a Brāhmaṇa’s Vedic learning and steady performance of the six prescribed duties), concluding that such a person is a ‘pātra’—a fit recipient of gifts and social trust.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira by describing markers of social and ritual eligibility: the mother’s recognized virtue and lineage, and the Brāhmaṇa’s Vedic competence together with disciplined performance of traditional obligations.