Shloka 29
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
आत्मा तो जन्म-मृत्युसे रहित, अनन्त, सबका द्रष्टा और निर्विकार है। वह सत्त्व आदि गुणोंमें केवल अभिमान करनेके कारण ही गुणस्वरूप कहलाता है ।।
ātmā tu janma-mṛtyu-rahitaḥ, anantaḥ, sarvasya draṣṭā ca nirvikāraḥ. sa sattvādi-guṇeṣu kevalam abhimāna-kāraṇād eva guṇa-svarūpa iti kathyate. guṇā guṇavataḥ santi, nirguṇasya kuto guṇāḥ. tasmād evaṃ vijānanti ye janā guṇa-darśinaḥ: yadā jīvātmā etān guṇān prakṛteḥ kāryam iti matvā teṣu ātmīyatvābhimānaṃ tyajati, tadā sa dehādiṣu ātma-buddhiṃ parityajya sva-viśuddha-paramātma-svarūpasya sākṣātkāraṃ karoti.
ဝသိဋ္ဌက ဆိုသည်– «အာတ္မာသည် မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်းမှ ကင်းလွတ်၍ အနန္တ၊ အရာအားလုံး၏ သက်သေမြင်သူ၊ မပြောင်းလဲသူ ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် စတ္တဝ (sattva) စသည့် ဂုဏ်များနှင့် မမှန်ကန်စွာ ကိုယ်တိုင်တူညီသတ်မှတ်သည့်အတွက်သာ ‘ဂုဏ်သဘာဝ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဂုဏ်တို့သည် ဂုဏ်ရှိသူ၌သာ တည်၏; ဂုဏ်မဲ့သော အာတ္မာ၌ ဂုဏ်တို့ မည်သို့ တည်နိုင်မည်နည်း။ ထို့ကြောင့် ဂုဏ်တို့ကို မှန်ကန်စွာ မြင်သိသူတို့၏ သဘောတရားမှာ– ဇီဝအာတ္မာသည် ဂုဏ်တို့ကို ပရကృతိ (Prakṛti) ၏ အကျိုးဖြစ်ကြောင်း သိမြင်၍ ထိုအပေါ် ‘ငါ့ဟာ’ ဟူသော အပိုင်ယူမာန်ကို စွန့်လွှတ်သည့်အခါ၊ ကိုယ်ခန္ဓာ စသည်တို့ကို အာတ္မာဟု ထင်မြင်မှုကို ပယ်ဖျက်ကာ၊ မိမိ၏ သန့်ရှင်းသော ပရမအာတ္မာသဘာဝကို တိုက်ရိုက် သိမြင်ရသည်»။
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The Self is intrinsically nirguṇa (beyond qualities) and changeless; guṇas pertain to Prakṛti. Bondage arises from abhimāna—mistaken identification with sattva, rajas, tamas and with body-mind. Liberation comes by discerning the guṇas as Prakṛti’s effects, dropping possessiveness and ‘I’-notions toward them, and realizing one’s pure identity as Paramātman.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vasiṣṭha delivers a philosophical clarification: he distinguishes the witness Self from the guṇas of nature and explains how right discernment and renunciation of identification lead the embodied being from body-centered self-notion to direct realization of the Supreme Self.