Shloka 21
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
एष वै विक्रियापन्न: सृजत्यात्मानमात्मना । अहड्कारं महातेजा: प्रजापतिमहंकृतम्,ये महातेजस्वी भगवान् हिरण्यगर्भ विकारको प्राप्त हो स्वयं ही अहंकारकी और उसके अभिमानी प्रजापति विराट्की सृष्टि करते हैं
eṣa vai vikriyāpannaḥ sṛjaty ātmānam ātmanā | ahaṅkāraṃ mahātejāḥ prajāpati-mahaṅkṛtam ||
ဝသိဋ္ဌက ပြောသည်– «အမြင့်မြတ်ဆုံးသောအရှင်သည် ပေါ်ထွန်းခြင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသောအခါ မိမိထံမှ မိမိ၏တန်ခိုးဖြင့် စကြဝဠာကို ထုတ်ဖော်ဖန်ဆင်းတော်မူသည်။ ထိုတောက်ပကြီးမြတ်သောအရှင်သည် အရင်ဆုံး ‘အဟင်္ကာရ’—‘ငါ’ ဟူသောခံစားချက်ကို ပေါ်ထုတ်၍၊ ထိုအဟင်္ကာရဖြင့် လက္ခဏာပြုသော ဖန်ဆင်းရေးအုပ်စိုးသူ ‘ပရာဇာပတိ’ ကိုလည်း အတူတကွ ထုတ်ပေါ်စေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် ပေါ်ထွန်းလာသော စနစ်တကျကမ္ဘာ၏အစသည် စတင်သည်။»
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Creation is presented as an emanation from the Supreme Self: when the One enters manifestation, the first key principle projected is ahaṅkāra (the ‘I’-sense), which enables individuation and the subsequent ordering of beings under a creator-function (Prajāpati). Ethically, it frames ego as a cosmic principle that must be understood and transcended for liberation.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Vasiṣṭha explains the sequence of manifestation: the Supreme, by His own agency, brings forth the self as the world-process, beginning with ahaṅkāra and the presiding progenitor (Prajāpati), establishing the basis for further creation.