Shloka 140
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
मृत्यु, क्षुर॒ .छेदन करनेका शस्त्र), कृत्य (छेदन करने योग्य), पक्ष (मित्र) तथा अपक्ष- क्षयंकर (शत्रुपक्षका नाश करनेवाले) भी आप ही हैं। आप मेघके समान काले, बड़ी-बड़ी दाढ़ोंवाले और प्रलयकालीन मेघ हैं ।।
mṛtyuḥ kṣuraś chedana-karaṇaṃ śastraṃ kṛtyaṃ chedana-yogyaṃ pakṣaḥ mitram apakṣa-kṣayaṅkaraḥ śatru-pakṣa-nāśakaś ca tvam eva | tvam megha-samaḥ kālaḥ mahā-dāḍhāḥ pralayakālīya-meghaḥ || ghaṇṭo ’ghaṇṭo ghaṭī ghaṇṭī carucelī milī-milī | brahma-kāyikam agnīnāṃ daṇḍī muṇḍas tri-daṇḍa-dhṛk tvam eva ||
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «သင်တစ်ပါးတည်းသာ မရဏဖြစ်၏။ သင်သည် ဖြတ်တောက်သည့် ဓားကဲ့သို့သော လက်နက်၊ ဖြတ်တောက်ခြင်း၏ လုပ်ရပ်နှင့် ဖြတ်တောက်ခံရသင့်သော အရာလည်း ဖြစ်၏။ သင်သည် မိတ်ဆွေဖြစ်သကဲ့သို့ ရန်သူဘက်ကို ဖျက်ဆီးသူလည်း ဖြစ်၏။ မိုးတိမ်ကဲ့သို့ အမည်းရောင်၊ ကြောက်မက်ဖွယ် သွားကြီးများပါ၍ သင်သည် ပျက်ကာလ၏ မိုးတိမ်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် သင်ကို Ghaṇṭa နှင့် Aghaṇṭa၊ Ghaṭī နှင့် Ghaṇṭī ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်—ပေါ်ထွန်းစေခြင်းနှင့် ဖုံးကွယ်စေခြင်း၊ ကမ္မဖလ၏ ချည်နှောင်မှုသို့ သတ္တဝါတို့ကို ချိတ်ဆက်စေခြင်း၊ လောကများအနှံ့ သံတုန်မြည်စေခြင်းတို့၏ အင်အားများဖြစ်၏။ သင်သည် Carucelī—သတ္တဝါတို့နှင့် ကစားမြူးတမ်းသူ၊ Milī-milī—အကြောင်းရင်းသဘောဖြင့် အရာအားလုံးတွင် ပျံ့နှံ့နေသူ ဖြစ်၏။ သင်သည် ဗြဟ္မန်၊ သင်သည် သန့်ရှင်းသော မီးပူဇော်ပွဲတို့၏ ရုပ်သဘော၊ သင်သည် တံတောင်ကိုင်သူ၊ ခေါင်းရိတ်သ ascetic၊ နှင့် တံတောင်သုံးချောင်းကိုင်သူ ဖြစ်၏»။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the supreme principle as both terrifying and sustaining: Death and Time, ally and destroyer, manifest and unmanifest. Ethically, it frames worldly power and mortality as expressions of a single cosmic order, urging humility and surrender to dharma rather than ego-driven control.
In Śānti Parva, Bhīṣma—lying on the bed of arrows—utters a hymn-like sequence of divine epithets. Here he praises the deity as the force behind destruction, karmic fruition, and ascetic discipline, using dense names and images (cloud-dark, pralaya, bells/time-measures) to convey omnipresence and sovereignty.