Shloka 12
इन्द्रेण वृत्रवधः, ब्रह्महत्याया अनुगमनम्, तथा च विभाजन-निवासविधानम्
Indra’s defeat of Vṛtra; pursuit by Brahmahatyā; allocation of her abodes
यच्छेद् वाड्मनसी बुद्धया तां यच्छेज्ज्ञानचक्षुषा । ज्ञानमात्मावबोधेन यच्छेदात्मानमात्मना
yacched vāḍmanasī buddhyā tāṁ yacchej jñānacakṣuṣā | jñānam ātmāvabodhena yacched ātmānam ātmanā ||
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်— စကားနှင့် စိတ်ကို ဉာဏ်ပညာဖြင့် ထိန်းချုပ်ရမည်။ ထိုဉာဏ်ပညာကိုလည်း အမှန်တရားကို မြင်သော ဉာဏ်မျက်စိဖြင့် အုပ်ချုပ်ရမည်။ ဉာဏ်သိမြင်မှုကို ကိုယ်တိုင် တိုက်ရိုက်နိုးကြားသိမြင်ခြင်းဖြင့် တည်ငြိမ်စေရမည်။ နောက်ဆုံးတွင် အတ္တကို အတ္တဖြင့်ပင် အနိုင်ယူရမည်—အတွင်းရေး စည်းကမ်းသည် အပြင်ပန်း ထိန်းချုပ်မှုသာမက အတွင်းစိတ် လွတ်လပ်မှုသို့ ရောက်စေရန်ဖြစ်သည်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A graded inner discipline: control speech and mind through buddhi (discernment), refine buddhi through jñāna (true insight), stabilize jñāna through direct self-awakening (ātmāvabodha), and ultimately let the Self govern the self—so restraint becomes liberation-oriented, not merely suppression.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and the path to peace after the war. This verse occurs in a teaching sequence emphasizing inner mastery—how a ruler or seeker should cultivate self-governance as the foundation for ethical life and lasting tranquility.