Shloka 9
Yudhiṣṭhira’s Remorse and Vyāsa’s Teaching on Impermanence (Śoka-nivāraṇa)
समेत पार्थिव क्षत्रं वाराणस्यां नदीसुतः । कन्यार्थमाह्नयद् वीरो रथेनैकेन संयुगे
sametaṃ pārthiva-kṣatraṃ vārāṇasyāṃ nadī-sutaḥ | kanyārtham āhnayad vīro rathenaikena saṃyuge ||
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «မြစ်၏သားတော် (ဘီရှ္မ) သည် မိန်းကလေးများအတွက်ကြောင့် ဗာရာဏသီ၌ စုဝေးလာသော မင်းများနှင့် စစ်သူရဲအပေါင်းတို့ကို စစ်ပွဲသို့ ခေါ်ထုတ်ခဲ့သည်—ရထားတစ်စီးတည်းပေါ်တွင် တစ်ယောက်တည်း ရပ်ကာ။ ထိုသို့သော အင်အားနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ရှိသူကိုပင် ငါသည် စစ်တွင် သေစေခဲ့၏။»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of war: even when battle is fought under kṣatriya codes, the slaying of a supremely virtuous and formidable elder like Bhīṣma can leave a righteous person burdened with remorse. It frames heroism and duty alongside accountability and inner moral reckoning.
Yudhiṣṭhira recalls Bhīṣma’s famed exploit at Vārāṇasī—challenging the gathered kings alone on a single chariot for the sake of the princesses—and contrasts that greatness with the tragic outcome of the Kurukṣetra war, where Bhīṣma was brought down, an event Yudhiṣṭhira feels responsible for.