Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 24
मोक्षोपाय-निर्णयः
Determination of the Means to Liberation
राजानो लोकयात्रार्थ तप्यन्ते परमं तप: । तेडपत्रपन्ति तादृग्भ्यस्तथावृत्ता भवन्ति च
rājāno lokayātrārthaṁ tapyante paramaṁ tapaḥ | te ḍapatrapanti tādṛgbhyas tathāvṛttā bhavanti ca ||
ဟုမတ်စေနာက ပြောသည်— «မင်းတို့သည် လောက၏ အစီအစဉ်တကျ ဆက်လက်တည်တံ့ရေးအတွက် အမြင့်ဆုံးသော တပဿာကို ဆောင်ကြဉ်းကြသည်။ မိမိနိုင်ငံတွင် သူခိုး၊ ဓားပြများ ရှိနေသည်ကို တွေ့လျှင် အရှက်တရား ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့်၊ ပြည်သူတို့ကို သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ သီလကောင်း၊ အကျင့်ကောင်းနှင့် ချမ်းသာပျော်ရွှင်စေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ထိုကဲ့သို့သော စည်းကမ်းတကျ ကြိုးပမ်းမှု၌ မိမိကိုယ်ကို အပ်နှံကြသည်»။
हुमत्सेन उवाच
Educational Q&A
A king’s true ‘tapas’ is disciplined governance for public welfare: maintaining social order (lokayātrā), preventing crime, and cultivating the moral and material well-being of the subjects. Shame at disorder becomes a moral spur toward responsible rule.
Humat-sena is explaining why rulers undertake severe discipline: not for personal display, but to ensure the smooth functioning of society. He frames effective law-and-order and the uplift of the people as a form of royal austerity.