Shloka 8
Dharma-Pramāṇa-Vicāra: The Elusiveness of Dharma and the Limits of Rule-Lists
मनोबुद्धिपरा भूत: स्वदेहपरदेहवित् । स्वप्लेष्वपि भवत्येष विज्ञाता सुखदु:खयो:
manobuddhiparo bhūtaḥ svadeha-paradeha-vit | svapneṣv api bhavaty eṣa vijñātā sukha-duḥkhayoḥ ||
ဗျာသက မိန့်ကြားသည်—တစ်ဦးချင်းအတ္တသည် စိတ်နှင့် ဉာဏ် (manas-buddhi) ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်သွားသောအခါ၊ ၎င်းသည် “ဤသည် ငါ့ခန္ဓာ” “အဲဒါ သူတစ်ပါး၏ ခန္ဓာ” ဟူ၍ ခွဲခြားသိမြင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ အိပ်မက်အခြေအနေ၌ပင် ထိုသိမြင်သူသည် သိမ်မွေ့သော ခန္ဓာအားဖြင့် ပျော်ရွှင်မှုနှင့် နာကျင်မှုကို ခံစားရသည်—စိတ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ချည်နှောင်နေခြင်းသည် နိုးဘဝကို ကျော်လွန်၍ပင် ခံစားချက်အကျိုးဆက်များကို သယ်ဆောင်လာကြောင်း ပြသသည်။
व्यास उवाच
Educational Q&A
So long as the self is ruled by mind and intellect, it continues to operate with body-identification and dualistic cognition, and therefore undergoes pleasure and pain even in dreams—implying that inner governance (not merely external circumstances) sustains suffering.
Vyāsa is explaining a psychological-metaphysical point in the Śānti Parva’s instruction: the experiencer (jīva) carries subtle impressions and cognition into the dream-state, where it still ‘knows’ self/other in relation to bodies and thus feels sukha and duḥkha.