Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 11
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
भूमौ विपरिवर्तन्ते तिष्ठन्ति प्रपदैरपि । स्थानासनैवरवर्तयन्ति सवनेष्वभिषिज्चते
bhūmau viparivartante tiṣṭhanti prapadair api | sthānāsanair eva vartayanti savaneṣv abhiṣiñcate |
ဗျာသက တောနေသူ မဟာသတ္တဝါ (vānaprasthin) ၏ တပသကျင့်စဉ်ကို ဖော်ပြသည်– သူသည် မြေပြင်ပေါ်တွင် လှိမ့်လှောင့်ကာ နေတတ်ပြီး ခြေဖျားအင်အားဖြင့်ပင် ရပ်တည်တတ်သည်။ ရပ်နေခြင်း သို့မဟုတ် ထိုင်နေခြင်းကဲ့သို့ တည်ငြိမ်သော အနေအထားများကို ထိန်းသိမ်းကာ နေထိုင်ပြီး နေ့စဉ် သုံးကြိမ် သတ်မှတ်ထားသော ရေချိုးသန့်စင်မှုနှင့် ဆန္ဓျာဝန္ဒနာကို ဆောင်ရွက်သည်။ ဤပိုဒ်သည် တပသ (tapas) ကို ဓမ္မနှင့်ညီသော အကျင့်ကို သန့်စင်စေ၍ စိတ်ကို တည်ကြည်စေသော လမ်းဟု ထင်ဟပ်စေသည်။
व्यास उवाच
Educational Q&A
That disciplined austerity—enduring hardship, regulating posture and conduct, and maintaining daily ritual observances—supports purification and steadiness, aligning one’s life with dharma in the forest-dweller stage.
Vyāsa is describing the practices of a mahātmā vānaprasthin: rolling on the ground, standing on the forefeet, remaining in fixed standing/sitting postures, and bathing at the three daily ritual times.