Shloka 16
कालनिर्णयः, युगधर्मवर्णनम्, सृष्टिक्रमश्च
Time-Reckoning, Yuga-Dharma, and the Sequence of Creation
को हि लोकस्य कुरुते विनाशप्रभवावुभौ । कृतं हि तत् कृतेनैव कर्ता तस्यापि चापर:
śakra uvāca | ko hi lokasya kurute vināśa-prabhavāv ubhau | kṛtaṃ hi tat kṛtenaiva kartā tasyāpi cāparaḥ |
သက္ကရာ မိန့်တော်မူသည်– «လောကအတွက် ပျက်စီးခြင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်ခြင်း နှစ်ပါးကို အမှန်တကယ် ဘယ်သူက ဖြစ်စေသနည်း။ အမှန်မှာ သတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်တိုင်ပြုသော ကမ္မများကြောင့် ထိုအရာသည် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သို့သော် ထိုကမ္မများအတွက်တောင် နောက်ကွယ်တွင် လှုံ့ဆော်သူတစ်ပါး (အရှင်တော်) ရှိနေသည်။»
श॒क्र उवाच
Educational Q&A
The verse balances human moral responsibility with a higher metaphysical causality: worldly creation and destruction unfold through beings’ own actions (karma), yet the ultimate enabling/impelling principle behind action is a higher power (Īśvara).
Śakra (Indra) speaks in a didactic exchange in the Śānti Parva, reflecting on the causes behind cosmic events. He frames world-processes as arising from karma while also pointing to a transcendent instigator beyond the visible agents.