Shloka 29
Śrī–Indra–Bali Saṃvāda: The Departure and Fourfold Placement of Lakṣmī
रेतो वटकणीकायां घृतपाकाधिवासनम् | जाति: स्मृतिरयस्कान्त: सूर्यकान्तो<म्बुभक्षणम्
reto vaṭakaṇīkāyāṃ ghṛtapākādhivāsanam | jātiḥ smṛtir ayaskāntaḥ sūryakānto ’mbubhakṣaṇam ||
ဘီရှ္မက ပြောသည်—ဗညန်ပင်ကြီးတစ်ပင်လုံးသည် သေးငယ်သော မျိုးစေ့တစ်စေ့အတွင်း ဖုံးကွယ်နေသကဲ့သို့၊ နွားစားသောက်သမျှမှ ဂျီ (ghee) စသည့် အနှစ်သာရများ ပေါ်ထွက်လာသကဲ့သို့၊ ဆေးပင်အချို့ကို ချက်ပြုတ်၍ စိမ်ထားလျှင် မူးယစ်စေသော အာနိသင် ပေါ်လာသကဲ့သို့—သုက်ရည်မှ ကိုယ်ခန္ဓာသာမက အသိဉာဏ်ပေါ်ထွန်းလာခြင်းတောင် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ သို့သော် မွေးဖွားမျိုးအမျိုး (jāti)၊ မှတ်ဉာဏ်၊ သံလိုက်ကျောက် (magnet-stone)၊ နေရောင်ကျောက် (sun-stone) သို့မဟုတ် ပင်လယ်ရေကို “သောက်” သကဲ့သို့ ဖြစ်စေသော ပင်လယ်အောက်မီး (submarine fire) စသည့် ဥပမာများသည် ကိုယ်ခန္ဓာမှ ခွဲထွက်သည့် အသိဉာဏ်တစ်ခု ရှိကြောင်းကို သီးသန့်အနေဖြင့် မတည်ထောင်နိုင်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma argues that the emergence of life and apparent consciousness can be explained as arising with the body from causal material factors (illustrated by seed-to-tree and extraction/infusion analogies). He cautions that certain popular examples (memory, magnets, sun-stones, etc.) do not by themselves prove an independent, body-separate consciousness.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma continues a philosophical discussion using a chain of analogies to evaluate claims about the self and consciousness, distinguishing what analogies can legitimately establish and what they cannot.