Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 20
बलीन्द्रसंवादः — Kāla, Anityatā, and the Limits of Agency
Mahābhārata 12.217
अन्तकाले बलोत्कर्षाच्छनै: कुर्यादनातुर: । एवं युक्तेन मनसा ज्ञानं यदुपपद्यते
antakāle balotkarṣāc chanaiḥ kuryād anāturaḥ | evaṁ yuktena manasā jñānaṁ yad upapadyate ||
ဘိဿမက ပြောသည်—အသက်တာ၏ နောက်ဆုံးအဆင့်တွင် စိတ်မလှုပ်ရှား မပင်ပန်းလွန်ကဲသူသည် အားထုတ်မှုကို တည်ငြိမ်စွာ ထိန်းထား၍ တဖြည်းဖြည်း ရှေ့ဆက်သင့်၏။ ထိုသို့ ယောဂဖြင့် စည်းကမ်းတကျ လေ့ကျင့်ထားသော စိတ်ဖြင့် ရရှိနိုင်လာသော အမှန်တရားပညာကို အနှေးအမြန်မလိုဘဲ တဖြည်းဖြည်း၊ မပြတ်မနား ရယူထားရမည်—အသက်ဆုံးတိုင်အောင် သည်းခံခြင်းကို မစွန့်လွှတ်ဘဲ။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Spiritual attainment is not a sudden leap but a disciplined, gradual effort: even toward life’s end, one should steadily intensify practice without agitation, and with a yoga-trained mind secure whatever knowledge becomes attainable, never abandoning patience.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhishthira on dharma and inner cultivation. Here he emphasizes sustained, step-by-step yogic effort and mental steadiness as the means to attain liberating knowledge, even in one’s final days.