Shloka 40
Vyaktāvyakta-Viveka and Nivṛtti as Paramā Gati
Manifest–Unmanifest Discrimination and the Supreme Path of Withdrawal
श्रोत्रं वेदयते वेद्यं स शृणोति स पश्यति । कारणं तस्य देहो5यं स कर्ता सर्वकर्मणाम्
śrotraṃ vedayate vedyaṃ sa śṛṇoti sa paśyati | kāraṇaṃ tasya deho 'yaṃ sa kartā sarvakarmaṇām ||
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– နားသည် သိနိုင်သော အသံကို သိမြင်စေသော်လည်း အမှန်တကယ် ကြားသူ၊ မြင်သူမှာ အတွင်းအတ္တပင် ဖြစ်သည်။ ဤကိုယ်ခန္ဓာသည် အသံနှင့် အာရုံဝတ္ထုတို့ကို ခံစားရာတွင် ကိရိယာအဖြစ်သာ ဖြစ်၏။ ထိုဇီဝအတ္တပင် ကမ္မအားလုံး၏ ပြုလုပ်သူ ဖြစ်သည်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Perception occurs through sense-organs, but the true experiencer and agent is the inner self (jīva/ātman). The body functions as an instrument (kāraṇa/nimitta) for experiencing objects, while moral responsibility for action is attributed to the self as kartā.
In the Shanti Parva’s post-war instruction, Bhishma continues his philosophical-ethical discourse to Yudhishthira, explaining how cognition and action relate to the senses, the body, and the inner self, grounding ethical accountability in the agent-self rather than in the mere physical body.