Shloka 12
Yoga, Nārāyaṇa as Supreme Principle, and the Emanation of Categories
Sāṅkhya-Yoga Outline
मृगैर्मुगाणां ग्रहणं पक्षिणां पक्षिभियर्यथा । गजानां च गजैरेव ज्ञेयं ज्ञानेन गृहते
mṛgair mṛgāṇāṃ grahaṇaṃ pakṣiṇāṃ pakṣibhir yathā | gajānāṃ ca gajair eva jñeyaṃ jñānena gṛhyate ||
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်— “သမင်ကို သမင်ဖြင့် ဖမ်းသကဲ့သို့၊ ငှက်ကို ငှက်ဖြင့် ဖမ်းသကဲ့သို့၊ ဆင်ကို ဆင်ဖြင့်သာ ဖမ်းသကဲ့သို့၊ သိရမည့်အရာသည်လည်း ဉာဏ်ပညာဖြင့်သာ ဖမ်းမိသိမြင်နိုင်သည်။ သင့်လျော်သော နည်းလမ်းမသုံးဘဲ မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်မျှ မအောင်မြင်နိုင်; သင့်တော်သော ကိရိယာတစ်ခုတည်းသာ ရည်မှန်းသော အကျိုးကို ရရှိစေသည်။”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A goal is achieved only through an appropriate means: just as specific creatures are best caught using their own kind as bait or instrument, the knowable is apprehended only through knowledge. The verse stresses fitness of method (upāya-yogyatā) and the primacy of jñāna for understanding.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on righteous conduct and effective governance. Here he uses vivid analogies from hunting and capture to illustrate a general principle: success—especially in understanding and in practical affairs—depends on choosing the right instrument or method.