Shloka 2

मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः

Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge

Devanagari script

श्रुतास्त्वत्त: कथाश्रैव धर्मयुक्ता महामते । संदेहो5स्ति तु कश्चिन्मे तद्‌ भवान्‌ वक्तुमहति

Transliteration

yudhiṣṭhira uvāca |

śrutās tvattaḥ kathāś caiva dharmayuktā mahāmate |

saṃdeho 'sti tu kaścin me tad bhavān vaktum arhati mahāmate ||

bhīṣma uvāca |

śṛṇuṣvāvahito rājan jāpākānāṃ gatiṃ vibho |

yathā gacchanti nirayān anekān puruṣarṣabha ||

Translation

ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အမြင်ကျယ်သူရေ၊ သင်၏နှုတ်မှ ဓမ္မနှင့်ညီသော ပုံပြင်များကို များစွာ ကြားနာခဲ့ပါသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်စိတ်ထဲတွင် သံသယတစ်ခု ကျန်နေသေးသည်။ ပညာရှိတော်မူသော သင်က ကျွန်ုပ်အား ရှင်းပြပေးပါလော့»။ ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ အို အရှင်၊ သတိထား၍ နားထောင်လော့။ ဇပကျင့်သူတို့၏ လမ်းကြောင်းနှင့် အဆုံးအဖြတ်ကို ငါပြောမည်—သူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော နရကများသို့ မည်သို့ ကျရောက်နိုင်သည်ကို၊ လူတို့အနက် အကောင်းဆုံးရေ»။

Word by Word

• {'śrutāḥ': 'heard

• listened to', 'tvattaḥ': 'from you', 'kathāḥ': 'accounts, narratives, teachings', 'dharmayuktāḥ': 'connected with dharma

• ethically grounded', 'mahāmate': 'O great-minded/wise one (vocative)', 'saṃdehaḥ': 'doubt, uncertainty', 'asti': 'is, exists', 'kaścit': 'some, a certain', 'me': 'to me

• in my (mind)', 'tad': 'that (matter)', 'bhavān': 'you (honorific)', 'vaktum arhati': 'ought to speak

• is requested/fit to explain', 'śṛṇuṣva': 'listen (imperative)', 'āvahitaḥ': 'attentive, concentrated', 'rājan': 'O king', 'jāpaka': 'one who performs japa (repetition of sacred formulae)', 'gati': 'path, course, destiny', 'vibho': 'O mighty one

• O lord', 'yathā': 'how

• in what manner', 'gacchanti': 'they go

• they proceed', 'nirayān': 'hells

• infernal realms', 'anekān': 'many, various', 'puruṣarṣabha': 'O bull among men

Speaker

युधिछिर उवाच

Characters & Entities

• Yudhiṣṭhira
• Bhīṣma
• jāpaka (practitioner of japa)
• niraya (hells)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Even practices considered sacred—such as japa—must be aligned with dharma in intention and conduct; otherwise, they can lead to harmful outcomes and moral downfall, symbolized here by ‘various hells’ (niraya).

What is happening in the narrative?

Yudhiṣṭhira respectfully asks Bhīṣma to resolve a remaining doubt after hearing many dharma-based teachings. Bhīṣma begins his reply by urging attentive listening and introducing the topic: the destiny of japa-practitioners and how some may end up in different hells.