Shloka 11
ध्यानयोगवर्णनम्
Description of the Path of Meditation
भरद्वाज उवाच यद्यग्निमारुतौ भूमि: खमापश्च शरीरिषु । जीव: किंलक्षणस्तत्रेत्येतदाचक्ष्व मेडनघ
bharadvāja uvāca | yady agni-mārutau bhūmiḥ khaṃ āpaś ca śarīriṣu | jīvaḥ kiṃ-lakṣaṇas tatrā ity etad ācakṣva medhānagha ||
ဘာရဒ္ဝါဇာက ပြောသည်– “အပြစ်ကင်းစင်၍ ဉာဏ်သန့်ရှင်းသော မဟာမုနိရေ၊ ကိုယ်ရှိသတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်အတွင်း၌ မီး၊ လေ၊ မြေ၊ အာကာသ၊ ရေ ဟူသော ဓာတ်များသာ ရှိသည်ဆိုလျှင်၊ ထိုအတွင်း၌ တည်နေသော ဇီဝ (အသက်ရှင်သော အတ္တ) ၏ ခွဲခြားသိသာသော လက္ခဏာသည် အဘယ်နည်း။ ဤအကြောင်းကို ကျွန်ုပ်အား ရှင်းပြပါ။”
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse frames a classical inquiry of Indian philosophy: if the body is merely a compound of the five great elements, then the jīva must be known by a distinct sign or function beyond material constituents. It sets up the need to distinguish consciousness/self from elemental matter.
In the Shānti Parva’s instructional dialogue, the sage Bharadvāja questions a revered, ‘sinless’ interlocutor about the nature and identifying mark of the indwelling self (jīva) within embodied beings, given that the body appears to be only elemental.