Shloka 7
पज्चधारणके हास्मिन् शरीरे जीवितं कुतः । तेषामन्यतराभावाच्चतुर्ण नास्ति संशय:
pañcadhāraṇake hāsmin śarīre jīvitaṁ kutaḥ | teṣām anyatarābhāvāc caturṇāṁ nāsti saṁśayaḥ ||
ဘာရဒ္ဝါဇာက ပြောသည်– «ဓာတ်ငါးပါးဖြင့် ပေါင်းစည်းထားသော ထောက်တိုင်သာဖြစ်သည့် ဤကိုယ်ခန္ဓာထဲတွင် သီးခြား ‘အသက်’ (ဇီဝ) ဟူသည် ဘယ်ကနေ ပေါ်ထွန်းနိုင်မည်နည်း။ အမှန်တကယ်အားဖြင့် ထိုအစိတ်အပိုင်းများထဲမှ တစ်ပါးပင် မရှိလျှင် ကျန်လေးပါးလည်း မတည်နိုင်—ဤအပေါ် သံသယမရှိ»။
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse advances a reductionist argument: if the body is only an aggregate sustained by five elemental constituents, then ‘life’ as an independent entity is hard to justify; moreover, the constituents are mutually dependent, so the loss of one undermines the whole. It challenges the notion of a separately existing living self within a purely elemental body.
In the Śānti Parva’s philosophical dialogue, Bharadvāja raises a pointed question about the basis of life and individuality, using the body’s dependence on elemental constituents to argue against (or critically test) the idea of a distinct, separable jīva.