Shloka 1
Adhyātma-nirdeśa
Definition of Adhyātma): Mahābhūtas, Indriyas, Guṇas, and the Witness (Kṣetrajña
है 22 2 २ बछ। अर: - प्राणवायुके दस भेद इस प्रकार हैं--प्राण
bharadvāja uvāca | yadi prāṇayate vāyur vāyur eva viceṣṭate | śvasity ābhāṣate caiva tasmāj jīvo nirarthakaḥ ||
ဘာရဒ္ဝါဇက ပြောသည်– «အသက်ကို ထိန်းသိမ်းပေးသူမှာ အသက်လေ (vāyu) တစ်ခုတည်းသာဖြစ်ပြီး၊ ကိုယ်ခန္ဓာကို လှုပ်ရှားစေသူလည်း လေတစ်ခုတည်းသာဖြစ်သည်။ အသက်ရှူခြင်းလည်း လေကပဲ၊ စကားပြောခြင်းတောင် လေကပဲ ဖြစ်လျှင်—ဤကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း သီးခြား “ဇီဝ” (jīva) တစ်ခုရှိသည်ဟု လက်ခံခြင်းမှာ အဓိပ္ပါယ်မရှိတော့ပေ»။
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse frames a philosophical challenge: if all life-functions (vitality, motion, breathing, speech) can be attributed to prāṇa/vāyu, then what explanatory role remains for a distinct jīva (individual self)? It sets up the need to distinguish mere physiological functions from consciousness/agency.
In a didactic dialogue in Śānti Parva, the sage Bharadvāja raises a doubt using reasoning about prāṇa: he argues that since vāyu appears to perform all bodily functions, positing a separate self seems redundant—inviting the teacher’s reply on the reality of the jīva.