Shloka 6
Ācāra-vidhi (Rules of Conduct) — Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Catalogue
बस्तिमूलं गुदं चैव पावकं समुपाश्रित: । वहन्मूत्रं पुरीषं चाप्यपान: परिवर्तते,अपान वायु जठरानल, मूत्राशय और गुदाका आश्रय ले मल एवं मूत्रको निकालता हुआ ऊपरसे नीचेको घूमता रहता है
bastimūlaṃ gudaṃ caiva pāvakaṃ samupāśritaḥ | vahanmūtraṃ purīṣaṃ cāpyapānaḥ parivartate ||
ဘာရဒ္ဝါဇက ဆို၏—«အပါန-ဝါယု» သည် ဆီးအိမ်အမြစ်ဒေသ၊ အနာ (ဂုဒ) နှင့် အစာချေမီးကို အားကိုးကာ အမြဲတမ်း အောက်သို့ ဆင်းလျှောလှုပ်ရှား၏။ ဆီးနှင့် မစင်ကို သယ်ဆောင်၍ ကိုယ်ခန္ဓာမှ ထုတ်ပယ်ပေး၏။ ဤသင်ကြားချက်သည် ကိုယ်ခန္ဓာလုပ်ငန်းများကို အလွန်အကျွံမဟုတ်ဘဲ တိတိကျကျ သိမြင်ခြင်းအားဖြင့် မိမိကိုယ်ကို သိခြင်းနှင့် ထိန်းချုပ်ခြင်းကို ထောက်ပံ့ကြောင်း ပြသသည်။
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a clear understanding of the apāna-vāyu as the vital force responsible for downward movement and elimination. Such knowledge supports self-mastery: recognizing the body’s processes without attachment helps cultivate restraint, purity, and steadiness in dharmic living.
In a didactic explanation, Bharadvāja describes how apāna operates in the body—taking support near the bladder-root, anus, and digestive fire, and moving downward to carry and expel urine and feces—within a broader Shānti Parva discussion on inner discipline and the constituents of embodied life.