Shloka 13
सत्य–अनृत, प्रकाश–तमस्, स्वर्ग–नरक विवेचनम्
Truth and Untruth as Light and Darkness; Svarga and Naraka as Ethical Consequences
सो<5सृजत् प्रथमं देवो महान्तं नाम नामतः । महान् ससर्जाहँंकारं स चापि भगवानथ
so 'sṛjat prathamaṃ devo mahāntaṃ nāma nāmataḥ | mahān sasarjāhaṅkāraṃ sa cāpi bhagavān atha ||
ဘီရှ္မက ပြောသည်—အစဉ်ဦးတွင် ကိုယ်တိုင်ပေါ်ထွန်းသော အရှင် (Svayambhū) သည် ‘မဟတ်’ (Mahat—ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဉာဏ်) ဟု ခေါ်သော သဘောတရားကို ပထမဦးစွာ ဖန်ဆင်း하였다။ ထိုမဟတ်မှပင် ထိုဘုရားသခင်သည် ‘အဟင်္ကာရ’ (Ahaṅkāra—ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ‘ငါ’ ဟူသော ခံယူချက်) ကို ထပ်မံ ပေါ်ထွန်းစေ하였다။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse outlines a Sāṅkhya-style sequence of cosmic evolution: the Lord first manifests Mahat (cosmic intellect), and from Mahat arises Ahaṅkāra (the ego-principle). It frames creation as an ordered unfolding of principles rather than a random event.
In Bhīṣma’s instruction during the Śānti Parva, he describes the beginnings of creation: the self-born divine creator first produces Mahat, and subsequently generates Ahaṅkāra from it, setting the stage for further emanation of the world and its constituents.