Shloka 10
Bhīmasena’s Counsel on Grief, Inner Conflict, and the Duty of Kingship (भीमसेन-उपदेशः)
“कभी शारीरिक व्याधिसे मानसिक व्याधि होती है, इसमें संशय नहीं है। इसी प्रकार कभी मानसिक व्याधिसे शारीरिक व्याधिका होना भी निश्चित ही है ।।
śārīraṃ mānasaṃ duḥkhaṃ yo 'tītam anuśocati | duḥkhena labhate duḥkhaṃ dvāv anarthau ca vindati ||
ဝိုင်သမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်—အတိတ်က ဒုက္ခကို ကိုယ်ဒုက္ခဖြစ်စေ စိတ်ဒုက္ခဖြစ်စေ ထပ်တလဲလဲ စိတ်ကပ်၍ ဝမ်းနည်းနေသူသည် ဒုက္ခပေါ် ဒုက္ခ ထပ်တိုးစေပြီး၊ အနတ္ထနှစ်ပါးကို ရရှိသည်—နာကျင်မှု ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် ထပ်ဆင့်ထိခိုက်ပျက်စီးခြင်းတည်း။
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Dwelling on past pain—physical or mental—does not heal it; it generates fresh sorrow. The verse advises restraint of rumination, since grief over what has passed becomes a new cause of suffering and leads to compounded harm.
In the didactic discourse of the Śānti Parva, Vaiśampāyana presents a general ethical-psychological maxim: bodily and mental afflictions are interconnected, and lamenting past distress perpetuates and increases one’s misery.