Shloka 16
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
जटी द्विजिहद्वस्ताम्रास्यो मृगराजतनुच्छद: । एतद् रूपं बिभर्त्युग्रंं दण्डो नित्यं दुराधर:
jaṭī dvijihadvastāmrāsyo mṛgarāja-tanucchadaḥ | etad rūpaṃ bibharty ugraṃ daṇḍo nityaṃ durādharaḥ ||
ဘီရှ္မက ပြောသည်– ဆံပင်ကို ဂျဋာအဖြစ် ချည်ထုံးထား၍ ကျားအရေကို ဝတ်ဆင်ကာ၊ မျက်နှာသည် ကြေးနီနီရောင်ဖြစ်ပြီး၊ တိရစ္ဆာန်ဘုရင် (ခြင်္သေ့) ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကဲ့သို့ အဖုံးအကာကို ဆောင်ထားသည်—ဤကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းသော ရုပ်သဏ္ဍာန်ကို သူ ဆောင်ထား၏။ ဒဏ္ဍသည် အမြဲတမ်း အပြစ်ပေးသည့် တုတ်ကို ကိုင်ဆောင်လျက်ရှိပြီး၊ အခြားသူတို့အတွက် ခံနိုင်ရည်မရှိလောက်အောင် ခက်ခဲသည်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights daṇḍa (chastisement/discipline) as a formidable, ever-present instrument of order. It suggests that authority must be strong and difficult to resist, functioning as a constant restraint that upholds dharma and curbs wrongdoing.
In Bhīṣma’s discourse in the Śānti Parva, he describes a fearsome figure marked by ascetic signs (matted hair, animal-skin garment) and by the ever-present daṇḍa. The description underscores the awe and deterrent power associated with enforcing moral and social order.