Shloka 78
Vyāghra–Gomāyu Saṃvāda (व्याघ्रगोमायु संवाद) — Testing Character Beneath Appearances
परिक्षीणाश्न लुब्धाश्न क्रुद्धा भीता: प्रतारिता: । हृतस्वा मानिनो ये च त्यक्तादाना महेप्सव:
parikṣīṇāś ca lubdhāś ca kruddhā bhītāḥ pratāritāḥ | hṛtasvā mānino ye ca tyaktadānā mahepsavaḥ ||
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်—အားနည်းပင်ပန်း၍ လောဘကြီး၊ ဒေါသထွက်၊ ကြောက်ရွံ့၊ လှည့်ဖြားခံရသူများ; အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအကုန်လုံးကို လုယူခံရသူများ; ဂုဏ်မာန်ကြီးသူများ; ထိုက်တန်သော ဆုလာဘ်ကို မရဘဲ ပယ်ခံရသူများ; မြင့်မားသောရာထူးကို တောင့်တသူများ—ဤသို့သောသူတို့ကို အမှုထမ်းအဖြစ် ဆက်ထားလျှင် ရန်သူ၏ လက်နက်ကိရိယာ ဖြစ်လာတတ်သည်။ သတိပေးချက်မှာ—အုပ်ချုပ်သူသည် မိမိအပေါ်မူတည်သူတို့အတွင်းရှိ မကျေနပ်မှုနှင့် မပြည့်မီသော မဟာမိတ်ဆန္ဒကို ခွဲခြားမြင်ရမည်; အကြောင်းမူကား ထိုအရာတို့သည် သစ္စာဖောက်မှုနှင့် နိုင်ငံရေးပျက်စီးမှု၏ မျိုးစေ့များ ဖြစ်လာတတ်သည်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king should be vigilant about retainers whose inner state is marked by deprivation, humiliation, fear, anger, greed, deception, or frustrated ambition; such conditions often turn a dependent into a conduit for hostile forces. Sound governance requires not only rewarding merit but also preventing the buildup of resentment that leads to betrayal.
In the Shanti Parva’s instruction on raja-dharma, Bhishma advises Yudhishthira about political dangers within one’s own establishment. This verse lists categories of discontented or destabilized servants and warns that they commonly end up serving an enemy’s interests.