Shloka 47
उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
संहतान् योधयेदल्पान् काम॑ विस्तारयेद् बहुन् । सूचीमुखमनीकं स्यादल्पानां बहुभि: सह
saṁhatān yodhayed alpān kāmaṁ vistārayed bahūn | sūcīmukham anīkaṁ syād alpānāṁ bahubhiḥ saha ||
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– တပ်အားနည်းပါက တစ်စုတစ်စည်းတည်း တင်းကျပ်စွာ စည်းရုံး၍ တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးသင့်၏။ တပ်အားများပါက မျက်နှာပြင်ကျယ်ကျယ်အထိ စိတ်ကြိုက် ဖြန့်ကျက်ထားနိုင်၏။ ထို့ပြင် တပ်အားနည်းက တပ်အားများနှင့် ယှဉ်တိုက်ရမည်ဆိုလျှင် «စူစီမုခ» (Needle-point) ဟုခေါ်သော စစ်တန်းစီ (ဗျူဟာ) သည် သင့်တော်သည်ဟု ဆိုကြ၏—အားကို မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက် မဖြန့်ဘဲ ထိုးဖောက်မည့် ချွန်ထက်သော အစွန်အဖျားတစ်ခုအဖြစ် စုစည်းခြင်းဖြစ်သည်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches adaptive leadership in warfare: concentrate a small force into a cohesive, disciplined mass, but deploy a large force with breadth and flexibility. When outnumbered, use a formation like Sūcīmukha that focuses power into a penetrating point, minimizing the disadvantages of being few.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises the king on practical conduct of war and army deployment. Here he gives a rule-of-thumb for arranging troops based on relative numbers and recommends the Sūcīmukha formation when a smaller contingent must face a larger one.