Adhyaya 5
शल्यस्य सेनापत्याभ्युपगमः | Śalya’s Acceptance of Command
Upa-parva: Śalya-senāpatyābhiṣeka (Appointment of Śalya as Commander)
Sañjaya reports that Kaurava-aligned warriors regroup on the Haimavata plateau after Karṇa’s death, seeking refuge and organizational coherence. Key figures—Śalya, Citraseṇa, Śakuni, Aśvatthāmā, Kṛpa, and Kṛtavarmā—are enumerated among those assembled. The narrative then shifts to a portrait-like encomium of Aśvatthāmā, emphasizing martial competence, learning (veda-vidyā and śāstra), and exceptional origin traditions, establishing his authority as a recommender in matters of command. Aśvatthāmā proposes Śalya as camūpati on grounds of lineage, valor, radiance, reputation, and gratitude/loyalty; the gathered rulers affirm with victory acclamations and resolve for continued engagement. Duryodhana approaches Śalya with formal humility and persuasive rhetoric about friendship-testing in adversity, requesting him to lead the vanguard. Śalya consents, declaring readiness to prioritize Duryodhana’s aims, and Duryodhana urges an anointment-like assumption of command, framing victory as contingent upon Śalya’s leadership.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को सुनाते हैं—तपस्वी गौतम-वंशी कृपाचार्य की हितकारी वाणी सुनकर भी दुर्योधन भीतर-ही-भीतर उबल उठता है; वह सन्धि की बात को अपने अपमान और दुर्बलता का संकेत मानता है। → दुर्योधन कुछ घड़ियाँ मौन होकर सोचता है, फिर कृप से कहता है कि आपने जो भी हितैषी वचन कहने योग्य था, सब कह दिया—पर वह अपने मन की गाँठ खोलता है: द्रौपदी का सभामध्य का विलाप, राज्य-हरण, और कृष्ण-पक्ष के प्रति अपनी असह्य कटुता को वह क्षमा नहीं कर सकता। वह ‘क्षत्रिय-धर्म’ का आवरण ओढ़कर घर में मरने को निन्दित बताता है और युद्ध को ही प्रतिष्ठा का मार्ग ठहराता है। → दुर्योधन निर्णायक स्वर में कह देता है—“सन्धि मुझे किसी प्रकार भी प्राप्तकाल नहीं लगती; यह कायर होने का समय नहीं, संयोद्धा होने का समय है।” वह अपने विनाशकारी संकल्प को भी ‘स्वर्ग-प्राप्ति’ की भाषा में सजाता है: उत्तम युद्ध से त्रिविष्टप में वास निश्चित है। → कृप की नीति-परक, स्नेह-परक सलाह को औपचारिक सम्मान देकर भी दुर्योधन उसे अस्वीकार कर देता है; उसका निष्कर्ष स्थिर है—युद्ध ही नीति, युद्ध ही धर्म, युद्ध ही गति। → सन्धि का द्वार बंद होते ही अगला प्रश्न तीखा हो उठता है—कौरव पक्ष किस रणनीति और किस सेनानायक-व्यवस्था के साथ निर्णायक संघर्ष में उतरेगा?
Shlokas
Verse 1
पञठ्चमो<ध्याय: दुर्योधनका कृपाचार्यको उत्तर देते हुए सन्धि स्वीकार न करके युद्धका ही निश्चय करना संजय उवाच एवमुक्तस्ततो राजा गौतमेन तपस्विना । नि:श्वस्य दीर्घमुष्णं च तृष्णीमासीदू विशाम्पते
သဉ္ဇယက ပြောသည်—တပသီ ဂေါတမ (Gautama) က ထိုသို့ ပြောဆိုပြီးနောက် လူတို့၏အရှင် မင်းသည် ရှည်လျား၍ ပူပြင်းသော သက်ပြင်းကို ချပြီး အချိန်တစ်ခဏ တိတ်ဆိတ်နေ하였다။ ထိုတိတ်ဆိတ်မှုသည် အတွင်းစိတ်လှုပ်ရှားမှုကို ညွှန်ပြသည်—ထိန်းသိမ်းရန် အကြံကို ကြားပြီးသော်လည်း မာန်မာနနှင့် စစ်ပွဲသို့ ဆွဲငင်မှုကြောင့် ဆုံးဖြတ်ချက်သည် တင်းမာသော တိတ်ဆိတ်မှုအတွင်း ခဏတစ်ခဏ ရပ်တန့်နေသည်။
Verse 2
ततो मुहूर्त स ध्यात्वा धार्तराष्ट्री महामना: । कृपं शारद्वतं वाक्यमित्युवाच परंतप:
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် ခဏမျှ စဉ်းစားသုံးသပ်ပြီးနောက် ရန်သူတို့ကို ဒုက္ခပေးတတ်သော ဓೃತရာෂ္ဌရ၏ စိတ်ကြီးမြတ်သော သားတော်သည် ရာရဒ္ဝတ် (Śaradvat) ၏ သား ကೃပ (Kṛpa) ထံသို့ မျက်နှာမူကာ ဤစကားတို့ဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြား하였다။ ထိုခဏရပ်တန့်မှုသည် အကျပ်အတည်းအတွင်း စဉ်းစားချိန်ကို ညွှန်ပြပြီး၊ အကြံဉာဏ်နှင့် တာဝန်တို့၏ အလေးချိန်က စစ်ကောင်စီ၌ စကားထွက်မလာမီ စိတ်ကို ဖိအားပေးနေသည်။
Verse 3
यत् किंचित् सुद्गदा वाच्यं तत् सर्व श्रावितों हाहम् । कृतं च भवता सर्व प्राणान् संत्यज्य युध्यता
«ဗြာဟ္မဏအထွဋ်အမြတ်ရေ—အကျိုးလိုလားသော မိတ်ဆွေတစ်ဦးက ပြောသင့်သမျှ အရာအားလုံးကို သင်က ကျွန်ုပ်အား ကြားနာစေပြီးပြီ။ ထို့ပြင် သင်သည် အသက်ကို မက်မောခြင်းကို စွန့်ကာ စစ်မြေပြင်တွင် တိုက်ခိုက်၍ ကျွန်ုပ်၏ ကောင်းကျိုးအတွက် အရာအားလုံးကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။»
Verse 4
इस प्रकार श्रीमद्याभारत शल्यपर्वमें कृपाचार्यका वचनविषयक चौथा अध्याय पूरा हुआ
သဉ္ဇယက ပြောသည်—«လူအများသည် သင်ကို ရန်သူတပ်ဖွဲ့အတွင်းသို့ ထိုးဝင်ကာ ထိုနေရာ၌ အလွန်တောက်ပသော ပाण्डဝ မဟာရഥီတို့နှင့် တိုက်ခိုက်နေသည်ကို မကြာခဏ မြင်တွေ့ခဲ့ကြသည်။» ဤစကားသည် စစ်မြေပြင်၏ သတ္တိသည် အပြောအဆိုမက၊ လူအများ၏ မျက်စိရှေ့၌ သက်သေပြထားသော အရာဖြစ်ကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်။ ဓမ္မစစ်ပွဲ၌ ကောင်းသတင်းကောင်းနာမည်သည် အန္တရာယ်အလယ်တွင် မြင်သာသော အပြုအမူဖြင့် တည်ဆောက်된다။
Verse 5
सुहृदा यदिदं वाक््यं भवता श्रावितो हाहम् । न मां प्रीणाति तत् सर्व मुमूर्षोरिव भेषजम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်—«သင်သည် ကျွန်ုပ်၏ အကျိုးလိုလားသော မိတ်ဆွေဖြစ်သော်လည်း သင်က ကျွန်ုပ်အား ကြားနာစေသော စကားအားလုံးသည် ကျွန်ုပ်ကို လုံးဝ မနှစ်သက်စေပါ—သေခါနီး လူနာတစ်ယောက်အတွက် ဆေးဝါးက မနှစ်မြို့သကဲ့သို့ပင်။»
Verse 6
हेतुकारणसंयुक्त हितं वचनमुत्तमम् । उच्यमानं महाबाहो न मे विप्राग्रय रोचते,“महाबाहो! विप्रवर! आपने युक्ति और कारणोंसे सुसंगत, हितकारक एवं उत्तम बात कही है तो भी वह मुझे अच्छी नहीं लग रही है
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မဟာဗာဟု (လက်တံကြီးသူ)၊ အို ဗြာဟ္မဏအထွဋ်အမြတ်၊ သင်ပြောသော အကြံဉာဏ်သည် အကြောင်းအရင်းနှင့် ယുക്തိတရားတို့နှင့် ကိုက်ညီ၍ အကျိုးရှိကာ အလွန်ကောင်းမွန်သော်လည်း၊ ငါ့စိတ်ကို မနှစ်သက်စေပါ»။
Verse 7
राज्याद् विनिकृतो<स्माभि: कथं सो<स्मासु विश्वसेत् । अक्षयूते च नृपतिर्जितोडस्माभिमहाधन:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ငါတို့ကိုယ်တိုင်ပင် သူ၏နိုင်ငံကို လုယူဖယ်ရှားခဲ့ပြီးပြီ—သူက ငါတို့ကို ဘယ်လိုယုံကြည်နိုင်မလဲ။ အန်ခယူးတ (အန်ခယူးတ) လောင်းကစားပွဲတွင်လည်း ထို ငွေကြေးအလွန်ကြွယ်ဝသော မင်းကို ငါတို့က အနိုင်ယူခဲ့သည်»။
Verse 8
स कथं मम वाक्यानि श्रद्दधध्याद् भूय एव तु । “हमलोगोंने राजा युधिष्ठिरकके साथ छल किया है। वे महाधनी थे, हमने उन्हें जूएमें जीतकर निर्धन बना दिया। ऐसी दशामें वे हमलोगोंपर विश्वास कैसे कर सकते हैं? हमारी बातोंपर उन्हें फिर श्रद्धा कैसे हो सकती है? ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သူက ငါ့စကားကို နောက်တစ်ဖန် ဘယ်လိုယုံကြည်နိုင်မလဲ။ ငါတို့သည် မင်း ယုဓိဋ္ဌိရကို လှည့်ဖြားခဲ့ကြသည်။ သူသည် အလွန်ချမ်းသာသော်လည်း ငါတို့က လောင်းကစားတွင် အနိုင်ယူကာ ဆင်းရဲသွားအောင် ပြုခဲ့သည်။ ထိုသို့သောအခြေအနေတွင် သူက ငါတို့ကို ဘယ်လိုယုံကြည်နိုင်မလဲ။ ငါတို့ပြောသမျှကို ဘယ်လိုပြန်လည်ယုံကြည်နိုင်မလဲ။ ထို့ပြင် ပೃഥာ၏သား၏ အကျိုးကို အမြဲတမ်းလိုလားသူ ကృష్ణလည်း ငါ့နန်းတော်သို့ သံတမန်အဖြစ် ရောက်လာခဲ့သော်လည်း၊ ငါက ဟೃಷီကေရှကို လှည့်ဖြားပြုမူခဲ့သည်။ ထိုလုပ်ရပ်သည် အတွေးအခေါ်မဲ့သော အပြုအမူဖြစ်၏။ ယခုတော့ သူက ငါ့စကားကို ဘယ်လိုလက်ခံမလဲ»။
Verse 9
प्रलब्धश्न हृषीकेशस्तच्च कर्माविचारितम् । सच मे वचन ब्रह्मनू कथमेवाभिमन्यते
«ငါသည် ဟೃಷီကေရှကို လှည့်ဖြားခဲ့ပြီး ထိုလုပ်ရပ်သည် အတွေးအခေါ်မဲ့သော အပြုအမူဖြစ်၏။ အို ဗြာဟ္မဏ၊ ထို့ကြောင့် သူက ငါ့စကားကို ဘယ်လိုလက်ခံမလဲ»။
Verse 10
विललाप च यत् कृष्णा सभामध्ये समेयुषी । न तन्मर्षयते कृष्णो न राज्यहरणं तथा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဒရౌပဒီ (ကృష్ణာ) ကို အင်အားသုံး၍ မင်းဆောင်အလယ်သို့ ခေါ်ဆောင်လာသောအခါ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည့် ငိုကြွေးလှုပ်ရှားမှုနှင့် ပဏ္ဍဝတို့၏ နိုင်ငံကို လုယူသွားခြင်း—ဤအပြစ်များကို သရီ ကృష్ణ မခံနိုင်ပါ»။
Verse 11
एकप्राणावुभौ कृष्णावन्योन्यमभिसंश्रितौ । पुरा यच्छुतमेवासीदद्य पश्यामि तत् प्रभो
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ကృష్ణနှစ်ပါးသည် အသက်ရှုတစ်ခုတည်းကို မျှဝေသကဲ့သို့ အပြန်အလှန် အားထားကာ နီးကပ်စွာ ထောက်ပံ့လျက် ရပ်တည်နေကြသည်။ အရှင်မင်း၊ ယခင်က ငါသည် ကြားသိရုံသာရှိခဲ့သမျှကို ယနေ့ ငါ့မျက်စိဖြင့် တကယ်မြင်ရပြီ»။
Verse 12
'प्रभो! श्रीकृष्ण और अर्जुन दोनों दो शरीर और एक प्राण हैं। वे दोनों एक-दूसरेके अश्रित हैं। पहले जो बात मैंने केवल सुन रखी थी, उसे अब प्रत्यक्ष देख रहा हूँ ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အရှင်မင်း၊ သရီကృష్ణနှင့် အာర్జုနသည် ကိုယ်ခန္ဓာနှစ်ခုဖြစ်သော်လည်း အသက်ရှုတစ်ခုတည်းကို မျှဝေသကဲ့သို့ ဖြစ်ကြသည်။ သူတို့နှစ်ဦးသည် အပြန်အလှန် အားထားကြသည်။ ယခင်က ငါသည် ကြားသိရုံသာရှိခဲ့သမျှကို ယနေ့ ငါ့မျက်စိဖြင့် တကယ်မြင်ရပြီ။ သူ၏အစ်မ၏သား သတ်ခံရကြောင်း ကြားသိသော် ကေရှဝသည် ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် လဲလျောင်းနေ၏။ ငါတို့သည် သူ့အပေါ် ပြစ်မှားသူများ ဖြစ်သွားပြီ—ငါ့အတွက် လုပ်ခဲ့သော ဤအမှုကို သူ ဘယ်လို ခွင့်လွှတ်နိုင်မည်နည်း»။
Verse 13
“अपने भानजे अभिमन्युके मारे जानेका समाचार सुनकर श्रीकृष्ण सुखकी नींद नहीं सोते हैं। हम सब लोग उनके अपराधी हैं, फिर वे हमें कैसे क्षमा कर सकते हैं? ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သူ၏တူသား အဘိမန်ယူ သတ်ခံရကြောင်း ကြားသိသော် သရီကృష్ణသည် သက်သာစွာ မအိပ်နိုင်တော့။ ငါတို့အားလုံးသည် သူ့အပေါ် ပြစ်ရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်; ထို့ကြောင့် သူက ငါတို့ကို ဘယ်လို ခွင့်လွှတ်နိုင်မည်နည်း။ အဘိမန်ယူ ပျက်စီးသွားခြင်းကြောင့် အာర్జုနလည်း ငြိမ်းချမ်းမှု မရ။ ထို့ကြောင့် ငါက တောင်းပန်လျှင်တောင်၊ ဝမ်းနည်းခြင်းက စိတ်ကို လွှမ်းမိုးနေချိန်တွင် ငါ့အကျိုးအတွက် သူ ဘယ်လို ကြိုးစားနိုင်မည်နည်း»။
Verse 14
मध्यम: पाण्डवस्तीक्ष्णो भीमसेनो महाबल: । प्रतिज्ञातं च तेनोग्रं भज्येतापि न संनमेत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ပाण्डဝညီအလယ်ဖြစ်သော မဟာဗလ ဘီမစေနသည် ကြမ်းတမ်း၍ ပြင်းထန်သူ ဖြစ်၏။ သူသည် ကြောက်မက်ဖွယ် ကတိသစ္စာတစ်ရပ် ခံယူထားသည်– ခြောက်သွေ့သော သစ်တုံးကဲ့သို့ ကွဲပျက်သွားစေကာမူ မကွေးမညွတ်»။
Verse 15
उभौ तौ बद्धनिस्त्रिंशावुभी चाबद्धकड्कटौ । कृतवैरावुभौ वीरौ यमावपि यमोपमौ,“दोनों भाई नकुल और सहदेव तलवार बाँधे और कवच धारण किये हुए यमराजके समान भयंकर जान पड़ते हैं। वे दोनों वीर मुझसे वैर मानते हैं
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «နကူလနှင့် သဟဒေဝ ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးသည် ဓားကို ချည်ကပ်ထား၍ သံချပ်ကာကိုလည်း တင်းကျပ်စွာ ဝတ်ဆင်ထားကြသည်။ သူတို့သည် ယမမင်းတော်ကိုယ်တိုင်ကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် ထင်ရ၏။ ထိုသူရဲကောင်းနှစ်ဦးသည် ရန်ငြိုးကို ခိုင်မြဲစွာ ချမှတ်ထားပြီး စစ်မြေပြင်အလယ်၌ ယမနှစ်ပါးကဲ့သို့ ရပ်တည်ကာ လက်တုံ့ပြန်ရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်ထားကြသည်»။
Verse 16
धृष्टद्युम्न: शिखण्डी च कृतवैरा मया सह । तौ कथं मद्िते यत्नं कुर्यातां द्विजसत्तम
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဓೃဋ္ဌဒျုမ္နနှင့် ရှိခဏ္ဍိန်တို့လည်း ငါနှင့် ရန်ငြိုးကို ကတိသစ္စာပြုထားကြ၏။ ထိုနှစ်ယောက်သည် ငါ၏ အကျိုးအမြတ်အတွက် မည်သို့ ကြိုးပမ်းနိုင်မည်နည်း၊ အို ဗြာဟ္မဏအထွတ်အမြတ်?»
Verse 17
दुःशासनेन यत् कृष्णा एकवस्त्रा रजस्वला | परिक्लिष्टा सभामध्ये सर्वलोकस्य पश्यत:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဒုရှာသနက ပြုလုပ်ခဲ့သော အရှက်ခွဲမှု—ကృష్ణာ (ဒြൗပဒီ) သည် အဝတ်တစ်ထည်တည်းဝတ်လျက်၊ သွေးဆင်းကာလ၌ပင်၊ မင်းတော်အစည်းအဝေးအလယ်၌ လူအပေါင်းတို့ မြင်ကြားနေစဉ် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရသော အမှု—သည် ဓမ္မကို လူသိရှင်ကြား အလွန်အမင်း ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်၍ နန်းတော်၏ သီလပျက်စီးမှုနှင့် တိတ်ဆိတ်နေသော သက်သေများ၏ ပူးပေါင်းမှုကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 18
न निवारयितु शक््या: संग्रामात्ते परंतपा:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ရန်သူတို့ကို လောင်ကျွမ်းစေသူရေ၊ ယခုအခါ ထိုသူရဲကောင်းတို့ကို စစ်ပွဲမှ မတားဆီးနိုင်တော့။ ဒြൗပဒီကို အရှက်ခွဲ၍ ဒုက္ခပေးခဲ့သည့်နေ့မှစ၍ သူမသည် ဝမ်းနည်းပူဆွေးလျက် ငါတို့ပျက်စီးရေးကို မပြောင်းမလဲ ဆုံးဖြတ်ကာ နေ့စဉ် မြေဖြင့်လုပ်သော ယဇ္ဈပလ္လင်ပေါ်တွင် အိပ်လေ့ရှိသည်။ ရန်ငြိုး၏ အပြည့်အဝ ပြန်လည်ပေးဆပ်ခြင်း မပြီးမချင်း ဤဝတ်ကို ဆောင်ထားသည်။»
Verse 19
यदा च द्रौपदी क्लिष्टा मद्विनाशाय दुःखिता । स्थण्डिले नित्यदा शेते यावद् वैरस्य यातनम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဒြောပဒီကို အပြစ်ပြု၍ ညှဉ်းပန်းခဲ့သည့်နေ့မှစ၍ သူမသည် ဝမ်းနည်းပူဆွေးလျက် ငါ့ပျက်စီးရေးကို ဆုံးဖြတ်ထား၏။ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း သူမသည် မြေပြင်ပေါ်တွင် လဲလျောင်းကာ မိမိဝတ်၏ ခက်ခဲမှုကို ခံယူလျက်၊ ရန်ငြိုး၏ နာကျင်မှုကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ပေးဆပ်သည့်အထိ မရပ်မနား ဆက်လက်နေ၏။»
Verse 20
उग्र॑ तेपे तप: कृष्णा भर्तृणामर्थसिद्धये । निक्षिप्य मान॑ दर्प च वासुदेवसहोदरा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဝါစုဒေဝ၏ ညီမ ကൃഷ്ണာ (ဒြောပဒီ) သည် မိမိခင်ပွန်းတို့၏ ရည်မှန်းချက် ပြည့်စုံစေရန် အလွန်ပြင်းထန်သော တပသ (အာသီတိ) ကို ကျင့်ဆောင်하였다။ မာနနှင့် အဟင်္ကာရကို ပယ်ချကာ၊ စည်းကမ်းတကျ ကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်သည့် သမာဓိကို လက်ခံ၍ သူတို့၏ အောင်မြင်မှုကို အာမခံလိုက်သည်။
Verse 21
कृष्णाया: प्रेष्यवद् भूत्वा शुश्रूषां कुरुते सदा । इति सर्व समुन्नद्धं न निरवाति कथठ्चन
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «ကృష్ణာ (ဒြౌပဒီ) အပေါ်တွင် ကျွန်တစ်ယောက်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာပြီး သူမကို အမြဲတမ်း ဂရုစိုက်ကာ ဝန်ဆောင်မှု ပြုလေ၏။ ထို့ကြောင့် အရာအားလုံး ပြင်ဆင်ပြီး လှုပ်ရှားစတင်နေသော်လည်း သူသည် မည်သည့်အခါမျှ လျော့နည်းမသွား၊ မလှည့်မကွေ့သွား» ဟု။
Verse 22
'ट्रौपदी अपने पतियोंके अभीष्ट मनोरथकी सिद्धिके लिये बड़ी कठोर तपस्या करती है और वसुदेवनन्दन श्रीकृष्णकी सगी बहन सुभद्रा मान और अभिमानको दूर फेंककर सदा दासीकी भाँति द्रौपदीकी सेवा करती है। इस प्रकार इन सारे कार्योंके रूपमें वैरकी आग प्रज्वलित हो उठी है, जो किसी प्रकार बुझ नहीं सकती ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «ဒြൗပဒီသည် မိမိခင်ပွန်းတို့၏ အလိုဆန္ဒ ပြည့်စုံစေရန် အလွန်တင်းကျပ်သော တပဿာကို ပြုလေ၏။ ထို့ပြင် ဝစုဒေဝ၏ သားတော် သီရိကృష్ణ၏ အရင်းအနှီးညီမ စုဘဒြာသည် မာန်မာနနှင့် အဟင်္ကာရကို ပစ်ချကာ အမြဲတမ်း ကျွန်မကဲ့သို့ ဒြൗပဒီကို ဝန်ဆောင်မှု ပြုလေ၏။ ဤသို့ အလုပ်အမှုတို့၏ ပုံသဏ္ဍာန်အဖြစ် ရန်ငြိုးမီးသည် လောင်ကျွမ်းထလာပြီး မည်သို့မျှ မငြိမ်းနိုင်။ အဘိမန်ယူ သေဆုံးပြီးနောက် ငါက ဘယ်လို သဘောတူညီမှုကို ပြုနိုင်မည်နည်း။ ထို့ပြင် ပင်လယ်ကို အဝတ်အစားကဲ့သို့ ဝန်းရံထားသော ဤမြေကြီးကို စားသုံးခံစားပြီးနောက် ဘုရင်သည် ဘယ်လို ကျေနပ်နိုင်မည်နည်း» ဟု။
Verse 23
उपर्युपरि राज्ञां वै ज्वलित्वा भास्करो यथा
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «ဘုရင်တို့အပေါ် အထက်ထက် မြင့်တက်လာကာ နေမင်းကဲ့သို့ တောက်လောင်ထွန်းလင်းလေ၏» ဟု။
Verse 24
युधिष्ठिरं कथं पश्चादनुयास्यामि दासवत् । “समस्त राजाओंके ऊपर सूर्यके समान प्रकाशित होकर अब दासकी भाँति युधिष्ठिरके पीछे-पीछे कैसे चलूँगा? ।। कथं भुक््त्वा स्वयं भोगान् दत्त्वा दायांश्व॒ पुष्कलान्
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «ယုဓိဋ္ဌိရ၏ နောက်ကို ကျွန်တစ်ယောက်ကဲ့သို့ ငါ ဘယ်လို လိုက်နိုင်မည်နည်း။ ဘုရင်အားလုံးအပေါ် နေမင်းကဲ့သို့ ထွန်းလင်းခဲ့သော ငါသည် ယခု ကျွန်ကဲ့သို့ ယုဓိဋ္ဌိရ၏ နောက်ကွယ်တွင် ဘယ်လို လျှောက်နိုင်မည်နည်း။ ထို့ပြင် ကိုယ်တိုင် ပျော်ရွှင်မှုများကို ခံစားခဲ့ပြီး အခြားသူတို့အားလည်း အလွန်များသော အစိတ်အပိုင်းများကို ပေးကမ်းခဲ့သူသည် ဤကဲ့သို့ ပြောင်းပြန်မှုကို ဘယ်လို လက်ခံနိုင်မည်နည်း» ဟု။
Verse 25
नाभ्यसूयामि ते वाक्यमुक्तं स्निग्धं हितं त्वया
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «ချစ်ခင်စိတ်ဖြင့် အကျိုးရှိရာကို ရည်ရွယ်ကာ သင်ပြောခဲ့သော စကားကို ငါ မပြစ်တင်မိပါ» ဟု။
Verse 26
सुनीतमनुपश्यामि सुयुद्धेन परंतप
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဤလမ်းစဉ်သည် ကောင်းစွာ စဉ်းစားဆုံးဖြတ်ထားသောအရာဟု ငါမြင်၏—ရန်သူတို့ကို မီးလောင်စေသူအို၊ ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော စစ်ပွဲဖြင့် ဆောင်ရွက်သင့်၏»
Verse 27
इष्टं मे बहुभिर्यज्ञैर्दत्ता विप्रेषु दक्षिणा:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သတ်မှတ်ထားသည့်အတိုင်း ယဇ္ဉများစွာကို ငါကျင့်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ဗြာဟ္မဏတို့အား ထိုက်တန်သော ဒက္ခိဏာ (dakṣiṇā) ကို ပေးအပ်ခဲ့၏»
Verse 28
प्राप्ता: कामा: श्रुता वेदा: शत्रूणां मूर्थ्नि च स्थितम् भृत्या मे सुभृतास्तात दीनश्वाभ्युदूधृतो जन:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «လိုအင်တို့ အားလုံး ပြည့်စုံခဲ့ပြီ; ဝေဒများကိုလည်း သင့်တော်စွာ လေ့လာပြီးပြီ; ထို့ပြင် ငါသည် ရန်သူတို့၏ ခေါင်းပေါ်၌ပင် ရပ်တည်ခဲ့၏။ အဖေတော်မူသောအရှင်၊ ငါ၏ အမှုထမ်းတို့ကို ကောင်းစွာ ထောက်ပံ့ထားပြီး၊ ပြည်သူတို့ကိုလည်း ဆင်းရဲခက်ခဲမှုနှင့် ချို့တဲ့မှုမှ မြှောက်တင်ကယ်တင်ခဲ့၏»
Verse 29
नोत्सहेड्द्य द्विजश्रेष्ठ पाण्डवान् वक्तुमीदृशम् “तात! मैंने बहुत-से यज्ञोंका अनुष्ठान कर लिया। ब्राह्मणोंको पर्याप्त दक्षिणाएँ दे दीं। सारी कामनाएँ पूर्ण कर लीं। वेदोंका श्रवण कर लिया। शत्रुओंके माथेपर पैर रखा और भरण-पोषणके योग्य व्यक्तियोंके पालन-पोषणकी अच्छी व्यवस्था कर दी। इतना ही नहीं
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဗြာဟ္မဏအထွတ်အမြတ်အို၊ ငါသည် ပाण्डဝတို့အား ဤသို့ မပြောနိုင်ပါ– ‘ချစ်ခင်ရသူ၊ ယဇ္ဉများစွာကို ငါပြီးစီးခဲ့ပြီ; ဗြာဟ္မဏတို့အား လုံလောက်သော ဒက္ခိဏာများ ပေးအပ်ခဲ့ပြီ; လိုအင်တို့ကို ပြည့်စုံစေခဲ့ပြီ; ဝေဒများကို နားထောင်လေ့လာခဲ့ပြီ; ရန်သူတို့၏ ခေါင်းပေါ်၌ ငါ၏ ခြေကို တင်ခဲ့ပြီ; ငါ့အပေါ် မူတည်သူတို့၏ စားဝတ်နေရေးကိုလည်း သင့်တော်စွာ စီမံထားပြီ။ ထို့အပြင် ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်သူတို့ကို ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကိုလည်း ပြီးမြောက်စေခဲ့ပြီ။ ထို့ကြောင့် ဗြာဟ္မဏအထွတ်အမြတ်အို၊ ယခု ငါသည် ပाण्डဝတို့ထံ ဤသို့သောပုံစံဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို မတောင်းနိုင်။ ငါသည် အခြားနိုင်ငံများကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ ကိုယ့်နိုင်ငံကို အစဉ်အမြဲ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းခဲ့ကာ၊ အမျိုးမျိုးသော အပျော်အပါးကို ခံစားခဲ့သည်; ဓမ္မ၊ အတ္ထ၊ ကာမကို လိုက်နာခဲ့ပြီး၊ ဘိုးဘွားတို့နှင့် က္ଷတ္တရိယဓမ္မ—နှစ်ဖက်လုံးအပေါ်ရှိ အကြွေးမှ လွတ်မြောက်ခဲ့ပြီ’»
Verse 30
भुक्ताश्न विविधा भोगास्त्रिवर्ग: सेवितो मया । पितृणां गतमानृण्यं क्षत्रधर्मस्य चोभयो:
«အမျိုးမျိုးသော အပျော်အပါးတို့ကို ငါခံစားခဲ့ပြီး၊ တြိဝဂ္ဂ—ဓမ္မ၊ အတ္ထ၊ ကာမကို ငါကျင့်သုံးခဲ့၏။ ဘိုးဘွားတို့အပေါ်ရှိ အကြွေးနှင့် က္ෂတ္တရိယဓမ္မအပေါ်ရှိ အကြွေး—နှစ်ဖက်လုံးမှ ငါလွတ်မြောက်ခဲ့ပြီ»
Verse 31
न ध्रुवं सुखमस्तीति कुतो राष्ट्र कुतो यश: । इह कीर्तिविधातव्या सा च युद्धेन नान्यथा
ချမ်းသာသည် အမြဲတည်မြဲသောအရာ မဟုတ်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံတော်နှင့် ဂုဏ်သတင်းသည်လည်း မည်သို့တည်မြဲနိုင်မည်နည်း။ ဤလောက၌ ရယူသင့်သည်မှာ ကီရ్తိ (ဂုဏ်သတင်း) ပင် ဖြစ်ပြီး၊ ထိုကီရ్తိကို စစ်ပွဲမှတစ်ပါး အခြားနည်းဖြင့် မရနိုင်။
Verse 32
गृहे यत् क्षत्रियस्यापि निधन तद् विगर्हितम् । अधर्म: सुमहानेष यच्छय्यामरणं गृहे
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ က္ṣတ္ရိယတစ်ဦးအတွက်ပင် အိမ်တွင် သေဆုံးခြင်းသည် အပြစ်တင်စရာဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ အိမ်ထဲ၌—အိပ်ရာပေါ်တွင် လဲလျောင်းလျက်—သေဆုံးခြင်းသည် စစ်သူရဲအတွက် ဓမ္မကို အလွန်ကြီးစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ သူ၏ သတ်မှတ်ထားသော လမ်းကြောင်းမှာ အကာအကွယ်ရှိသည့် သက်သာရာမဟုတ်ဘဲ တာဝန်၏ စစ်မြေပြင်၌ အန္တရာယ်နှင့် သေမင်းကို ရင်ဆိုင်ရန် ဖြစ်သောကြောင့်ပင်။
Verse 33
अरण्ये यो विमुच्येत संग्रामे वा तनुं नर: । क्रतूनाहत्य महतो महिमानं स गच्छति,'जो बड़े-बड़े यज्ञोंका अनुष्ठान करके वनमें या संग्राममें शरीरका त्याग करता है, वही क्षत्रिय महत्त्वको प्राप्त होता है
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ တောထဲ၌ဖြစ်စေ စစ်မြေပြင်၌ဖြစ်စေ ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်သွားသူသည်—ကြီးမားသော ယဇ်ပူဇော်ပွဲများကို ပြီးမြောက်စေသကဲ့သို့—မြင့်မြတ်သော ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် မဟာဂုဏ်ရည်သို့ ရောက်သည်။
Verse 34
कृपणं विलपन्नार्तो जरयाभिपरिप्लुत: । ग्रियते रुदतां मध्ये ज्ञातीनां न स पूरुष:
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ အိုမင်းခြင်းကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာ ပျက်စီးယိုယွင်းလာပြီး ရောဂါဒဏ်ခံရကာ သနားဖွယ် ငိုကြွေးညည်းတွားလျက်၊ ဆွေမျိုးသားချင်းများ ဝိုင်းထိုင်၍ ငိုယိုနေကြသည့် အလယ်၌ အကူအညီမဲ့စွာ ညည်းတွားရင်း အသက်ကို စွန့်လွှတ်သွားသူ—ထိုသူကို ‘ယောကျာ်း’ ဟု ခေါ်ရန် မထိုက်တန်။
Verse 35
त्यक्त्वा तु विविधान् भोगान् प्राप्तानां परमां गतिम् । अपीदानीं सुयुद्धेन गच्छेयं यत्सलोकताम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ “အမျိုးမျိုးသော အာရုံခံစားမှုများကို စွန့်လွှတ်ပြီး ထိုသူတို့သည် အမြင့်ဆုံးသော အခြေအနေသို့ ရောက်ခဲ့ကြပြီ။ ယခု ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော စစ်ပွဲအားဖြင့် ငါလည်း သူတို့၏ လောကသို့ ရောက်ပါစေ။”
Verse 36
शूराणामरर्यवृत्तानां संग्रामेष्वनिवर्तिनाम् । धीमतां सत्यसंधानां सर्वेषां क्रतुयाजिनाम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သူတို့သည် မြင့်မြတ်သောအကျင့်သဘောရှိသည့် သူရဲကောင်းများဖြစ်၍ စစ်မြေ၌ နောက်မဆုတ်သူများ၊ ဉာဏ်ပညာရှိ၍ သစ္စာနှင့် ကတိစကား၌ တည်ကြည်သူများ၊ အားလုံးပင် သန့်ရှင်းသော ယဇ္ဉပူဇော်ပွဲများကို ဆောင်ရွက်သူများ ဖြစ်ကြသည်»။
Verse 37
मुदा नून॑ प्रपश्यन्ति युद्धे ह्ाप्सरसां गणा:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အမှန်ပင်၊ ပျော်ရွှင်လျက် အပ္စရာတို့၏ အစုအဝေးသည် ဤစစ်ပွဲကို ကြည့်ရှုနေကြသည်»။
Verse 38
पश्यन्ति नूनं पितर: पूजितान् सुरसंसदि । अप्सरोभि: परिवृतान् मोदमानांस्त्रिविष्टपे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အမှန်ပင် ယခု ပိတရ်တို့သည် သူတို့ကို မြင်ကြသည်—ဒေဝတို့၏ အစည်းအဝေး၌ ဂုဏ်ပြုခံရသူများအဖြစ်—အပ္စရာတို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက် တြိဝိဋ္ဌပ (ကောင်းကင်ဘုံ) တွင် ပျော်မြူးနေကြသည်»။
Verse 39
“निश्चय ही युद्धमें प्राण देनेवालोंकी ओर अप्सराएँ बड़ी प्रसन्नतासे निहारा करती हैं। पितृगण उन्हें अवश्य ही देवताओं-की सभामें सम्मानित होते देखते हैं। वे स्वर्गमें अप्सराओंसे घिरकर आनन्दित होते देखे जाते हैं ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «စစ်မြေ၌ အသက်ပေးသူတို့ကို အပ္စရာတို့သည် အလွန်ပျော်ရွှင်စွာ ကြည့်ရှုကြသည်မှာ အမှန်ပင်။ ပိတရ်တို့သည် သူတို့ကို မလွဲမသွေ ဒေဝတို့၏ အစည်းအဝေး၌ ဂုဏ်ပြုခံရသည်ကို မြင်ကြသည်။ ကောင်းကင်ဘုံ၌လည်း အပ္စရာတို့ ဝန်းရံလျက် ပျော်မြူးနေကြသည်ကို မြင်ရသည်။ အမရတို့နှင့် စစ်တွင် နောက်မဆုတ်သော တည်ကြည်သည့် သူရဲကောင်းတို့ သွားရာ လမ်းတစ်လျှောက်—ထိုလမ်းတူကိုပင်—ယခု ကျွန်ုပ်တို့လည်း အိုမင်းသော အဘိုးကြီး၊ ဉာဏ်ပညာရှိသော ဆရာ ဒရောဏ၊ ဂျယဒြဓ၊ ကရ္ဏ နှင့် ဒုဿာသနတို့နှင့်အတူ တက်ရောက်သွားကြမည်လော»။
Verse 40
पितामहेन वृद्धेन तथा55चार्येण धीमता । जयद्रथेन कर्णेन तथा दुःशासनेन च
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အိုမင်းသော အဘိုးကြီး ဘီရှ္မ၊ ဉာဏ်ပညာရှိသော ဆရာ ဒရောဏ၊ ဂျယဒြဓ၊ ကရ္ဏ နှင့် ဒုဿာသနတို့နှင့်အတူ—စစ်တွင် နောက်မဆုတ်သော ဒေဝတို့၏ သူရဲကောင်းများ ထွက်ခွာသွားရာ လမ်းတစ်လျှောက်ကို—ယခု ကျွန်ုပ်တို့လည်း တက်ရောက်သွားကြမည်လော»။
Verse 41
घटमाना मदर्थेडस्मिन् हता: शूरा जनाधिपा: । शेरते लोहिताक्ताड़्ा: संग्रामे शरविक्षता:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဤစစ်ပွဲတွင် ငါ့အတွက် အားကုန်ကြိုးပမ်းကြသဖြင့် သူရဲကောင်းမင်းများ အများအပြား သေဆုံးသွားကြပြီ။ မြားဒဏ်ကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာများ ပျက်စီးကွဲပြား၍ သွေးလိမ်းကျဲကျဲဖြစ်ကာ စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် လဲလျောင်းနေကြသည်»။
Verse 42
उत्तमास्त्रविद: शूरा यथोक्तक्रतुयाजिन: । त्यक्त्वा प्राणान् यथान्यायमिन्द्रसझस्वधिष्िता:
«အကောင်းဆုံးလက်နက်ပညာကို ကျွမ်းကျင်၍ ဝေဒသတ်မှတ်ထားသည့် နည်းလမ်းအတိုင်း ယဇ်ပူဇော်ကြသော အခြားသူရဲကောင်းများသည် စစ်မြေ၌ သင့်တော်သည့် ရీతနည်းဖြင့် အသက်ကို စွန့်လွှတ်ကာ အိန္ဒြလောက၌ တည်မြဲနေကြသည်»။
Verse 43
तैः स्वयं रचितो मार्गों दुर्गमो हि पुनर्भवेत् सम्पतद्धिमहावेगैर्यास्यद्धिरिह सद्गतिम्
«သူရဲကောင်းတို့က ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးထားသော လမ်းကြောင်းသည် ထပ်မံ၍ သွားလာရန် ခက်ခဲလာနိုင်သည်—အကြီးအကျယ်အရှိန်ဖြင့် သုဂတိ (ကောင်းမြတ်သော ကံကြမ္မာ) သို့ ဤလမ်းအတိုင်း ထွက်ခွာသွားကြသော စစ်သူရဲများ အလွန်များပြားလာသောကြောင့်ပင်»။
Verse 44
ये मदर्थे हता: शूरास्तेषां कृतमनुस्मरन् । ऋणं तत् प्रतियुञ्जानो न राज्ये मम आदथधे
«ငါ့အတွက် သေဆုံးသွားသော သူရဲကောင်းတို့၏ ကျေးဇူးကို အမြဲတမ်း သတိရနေပြီး ထိုအကြွေးကို ပြန်ဆပ်ရန် ကြိုးပမ်းနေသဖြင့် ငါသည် နန်းရေးနန်းရာအမှုအရာ၌ စိတ်မတည်နိုင်»။
Verse 45
घातयित्वा वयस्यांश्न भ्रातूनथ पितामहान् । जीवितं यदि रक्षेयं लोको मां गर्हयेद् ध्रुवम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «မိတ်ဆွေများ၊ ညီအစ်ကိုများနှင့် အဘိုးအိုကြီးများကို သေစေပြီးမှ ငါ့အသက်ကို ကာကွယ်ထားမည်ဆိုလျှင် လောကတစ်လောကလုံးက ငါ့ကို မလွဲမသွေ ရှုတ်ချမည်»။
Verse 46
कीदृशं च भवेद् राज्यं मम हीनस्य बन्धुभि: । सखिभिश्न विशेषेण प्रणिपत्य च पाण्डवम्,“बन्धु-बान्धवों और मित्रोंसे हीन हो युधिष्ठिरके पैरोंमें पड़नेपर मुझे जो राज्य मिलेगा, वह कैसा होगा?
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေတို့ကင်းမဲ့နေသော ငါအတွက်၊ အထူးသဖြင့် ပाण्डဝကို ခြေတော်ရင်း၌ ဦးညွှတ်လဲကျကာ ထိုအာဏာကို ရယူရမည်ဆိုလျှင်၊ ထိုဘုရင်အာဏာသည် မည်သို့သော အာဏာဖြစ်မည်နည်း?»
Verse 47
सो5हमेतादृशं कृत्वा जगतो5स्य परा भवम् । सुयुद्धेन ततः स्वर्ग प्राप्स्यामि न तदन््यथा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဤလောကကို ဤသို့ပျက်စီးစေပြီးနောက်၊ ယခု ငါသည် မြတ်နိုးသည့် စစ်ပွဲတစ်ပွဲဖြင့်သာ ကောင်းကင်ဘုံကို ရောက်မည်—ငါ၏ နောက်ဆုံးကောင်းကျိုးအတွက် အခြားလမ်းမရှိ»
Verse 48
एवं दुर्योधनेनोक्तं सर्वे सम्पूज्य तद्बच: । साधु साध्विति राजान क्षत्रिया: सम्बभाषिरे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဒုရ്യောဓနက ထိုသို့ဆိုပြီးနောက်၊ စုဝေးလာသော စစ်သူရဲအားလုံးသည် သူ၏စကားကို ဂုဏ်ပြုကြ၏။ ရာဇာကို မျက်နှာမူ၍ က္ရှတ္တရိယတို့က ‘ကောင်းလှ၏၊ ကောင်းလှ၏’ ဟု ပြန်ဆိုကာ သဘောတူညီမှုနှင့် ထိုက်တန်သော ဂုဏ်သရေကို ပေးအပ်ကြ၏»
Verse 49
पराजयमशोचन्त: कृतचित्ताश्न विक्रमे | सर्वे सुनिश्चिता योद्धुमुदग्रमनसो5भवन्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ရှုံးနိမ့်မှုအပေါ် ဝမ်းနည်းခြင်းကို ပယ်ချကာ၊ သူတို့သည် စိတ်ကို သတ္တိပြန်လည်တည်ကြည်စေ하였다။ အားလုံး စစ်တိုက်ရန် အခိုင်အမာ ဆုံးဖြတ်ကြပြီး၊ နှလုံးသားများတွင် ရဲရင့်စိတ်ဓာတ် တက်ကြွလာ၏»
Verse 50
ततो वाहान् समाश्रचस्य सर्वे युद्धाभिनन्दिन: । ऊने द्वियोजने गत्वा प्रत्यतिष्ठन्त कौरवा:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ထို့နောက် စစ်ကိုနှစ်သက်သော သူရဲအားလုံးသည် မိမိတို့၏ စီးနင်းတိရစ္ဆာန်များနှင့် ယာဉ်များကို အနားပေးပြီး၊ နှစ်ယောဇနာမပြည့်သေးသည့် အကွာအဝေးတစ်ခုသို့ ရွှေ့ကာ ကౌရဝတို့သည် ထိုနေရာတွင် ရပ်တန့်၍ စခန်းချကြ၏»
Verse 51
आकाशे विद्रुमे पुण्ये प्रस्थे हिमवत: शुभे | अरुणां सरस्वती प्राप्य पपु: सस्नुश्चन ते जलम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဟိမဝတ်တောင်တန်း၏ လှပသန့်ရှင်းသော အမြင့်ပိုင်းတွင် သစ်ပင်မရှိသည့် မင်္ဂလာသန့်ရှင်းသော ပြင်မြေ «အာကာသ-ဝိဒြုမ» သို့ ရောက်ကြပြီး၊ အနီရောင်ရေစီးသည့် ဆရஸဝတီမြစ်ကို တွေ့ကြသည်။ ထိုနေရာ၌ သူတို့သည် ရေကို သောက်၍ ရေချိုးကာ—ခရီးပန်းနွမ်းမှုကို ဖြေရှင်းရန်နှင့် ပူဇော်သန့်စင်မှုကို ရယူရန်—စစ်၏အရိပ်အောက်၌ ခက်ခဲသောခရီးကို ဆက်လက်ခဲ့ကြသည်။
Verse 52
तव पुत्रकृतोत्साहा: पर्यवर्तन्त ते ततः । पर्यवस्थाप्य चात्मानमन्योन्येन पुनस्तदा । सर्वे राजन् न्यवर्तन्त क्षत्रिया: कालचोदिता:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် သင်၏သားက အားပေးသဖြင့် စစ်သူရဲတို့သည် ပြန်လှည့်ကြ၏။ အချင်းချင်း အားပေးကာ စိတ်ကို ထပ်မံတည်ငြိမ်စေပြီး၊ အို မင်းကြီး၊ ကာလ (အချိန်/ကံကြမ္မာ) ၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ခ္ෂတ္တရိယအားလုံးသည် စစ်မြေပြင်သို့ ထပ်မံပြန်သွားကြသည်။
Verse 176
तथा विवसनां दीनां स्मरन्त्यद्यापि पाण्डवा: | 'ट्रौपदी एक वस्त्र पहने हुए थी
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ယနေ့တိုင် ပाण्डဝတို့သည် ဒြౌပဒီကို ရာဇသဘင်အတွင်းသို့ ဆွဲခေါ်လာကာ အဝတ်အစားကင်းမဲ့သကဲ့သို့ အလွန်သနားဖွယ်အခြေအနေသို့ ကျရောက်စေခဲ့သော အရှက်ခွဲအပြစ်ကို မမေ့နိုင်ကြသေးသည်။ ထိုအမှုသည် သူတို့၏ တရားမျှတမှုနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ထိခိုက်စေသည့် ဒဏ်ရာတစ်ခုဖြစ်ကာ၊ သူတို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဆက်လက်မီးထိုးပေးသော သီလအကြောင်းရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။
Verse 223
पाण्डवानां प्रसादेन भोक्ष्ये राज्यमहं कथम् | “अभिमन्युके विनाशसे जिनके हृदयमें गहरी चोट पहुँची है
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ပाण्डဝတို့၏ ကျေးဇူးတရားဖြင့် ငါ ဘယ်လိုလုပ်ပြီး နိုင်ငံတော်ကို ခံစားနိုင်မလဲ» ဟူသော စကားသည် စစ်သူရဲ၏ ဂုဏ်မာန်နှင့် ရန်သူ၏ အကူအညီပေါ် မီခို၍ မနေလိုသော သဘောကို ဖော်ပြသည်။ အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ဝန်းရံသော မြေကြီးတစ်လုံးကို တစ်ဦးတည်း အာဏာဖြင့် ခံစားခဲ့ပြီးနောက်၊ ယခု ပाण्डဝတို့၏ သနားကရုဏာအောက်တွင် နိုင်ငံကို ခံစားရခြင်းသည် ငြိမ်းချမ်းရေးမဟုတ်ဘဲ အရှက်တရားကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။
Verse 243
कृपणं वर्तयिष्यामि कृपणै: सह जीविकाम् । “स्वयं बहुत-से भोग भोगकर और प्रचुर धन दान करके अब दीन पुरुषोंके साथ दीनतापूर्ण जीविकाका आश्रय ले किस प्रकार निर्वाह कर सकूँगा?
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ငါသည် ဆင်းရဲသူတို့နှင့်အတူ ဆင်းရဲသော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို ဘယ်လိုလုပ်ပြီး ကျင့်သုံးနိုင်မလဲ။ ငါကိုယ်တိုင် အပျော်အပါးများစွာ ခံစားခဲ့ပြီး၊ ထို့ပြင် အလှူဒါနဖြင့် ငွေကြေးအများအပြားကိုလည်း ပေးကမ်းခဲ့သည်။ ယခု ဆင်းရဲသူတို့နှင့်အတူ ဆင်းရဲခြင်း၏ ဘဝကို အားကိုးရမည်ဆိုလျှင်—ငါ ဘယ်လို ဆက်လက်ရှင်သန်နိုင်မလဲ» ဟု ဆို၏။
Verse 253
न तु सन्धिमहं मन्ये प्राप्तकालं कथडठ्चन । “आपने स्नेहवश हितकी ही बात कही है। आपकी इस बातमें मैं दोष नहीं निकालता और न इसकी निन्दा ही करता हूँ। मेरा कथन तो इतना ही है कि अब किसी प्रकार सन्धिका अवसर नहीं रह गया है। मेरी ऐसी ही मान्यता है
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «သို့ရာတွင် ယခုအခါ သဘောတူစာချုပ် (စန္ဓိ) ပြုနိုင်မည်ဟု မထင်ပါ—မည်သို့မျှ မဖြစ်နိုင်တော့ပါ—အဆုံးအဖြတ်ပေးမည့် အချိန်က ရောက်လာပြီးဖြစ်သည်။ သင်သည် မေတ္တာကြောင့် အကျိုးရှိသော စကားကို ပြောခဲ့သည်; သင့်စကားတွင် အပြစ်မရှာ၊ မရှုတ်ချပါ။ ငါပြောလိုသည်မှာ တစ်ခုတည်း—ပြန်လည်ညှိနှိုင်း၍ သင့်မြတ်စေမည့် အခွင့်အရေးသည် လွန်သွားပြီ»။
Verse 266
नायं क्लीबयितुं काल: संयोद्धु काल एव नः । 'शत्रुओंको तपानेवाले वीर! अब मैं अच्छी तरह युद्ध करनेमें ही उत्तम नीतिका पालन समझ रहा हूँ। हमारा यह समय कायरता दिखानेका नहीं, उत्साहपूर्वक युद्ध करनेका ही है
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «ဤအချိန်သည် ကောက်ကျစ်ကြောက်ရွံ့ရန် မဟုတ်; တိုက်ခိုက်ရမည့် အချိန်ပင် ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့သော အခိုက်အတန့်တွင် အမြင့်ဆုံးသော နীতিမှာ စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာ စစ်ပွဲထဲဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်ပြီး ရန်သူရှေ့တွင် မလှုပ်ရှားမတတ် မဖြစ်ရ»။
Verse 363
शस्त्रावभूथपूतानां ध्रुवं वासस्त्रिविष्टपे “जिनके आचरण श्रेष्ठ हैं
သဉ္ဇယက ပြောသည်— လက်နက်တို့၏ ‘အဝဘෘထ’ ဖြင့် သန့်စင်ခံရသော ပညာရှိတို့သည်—အကျင့်အကြံ မြင့်မြတ်၍ စစ်မှ မည်သည့်အခါမျှ မလှည့်ပြန်၊ မိမိကတိသစ္စာကို အမှန်တကယ် ပြသ၍ ယဇ်ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ကိုးကွယ်သူများ—ထိုသူတို့သည် မုချ ကောင်းကင်ဘုံ၌ နေထိုင်ရာကို ရောက်ကြသည်။
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns legitimate authority under duress: whether command should follow sheer necessity and remaining power, or be grounded in merit, counsel, and publicly affirmed responsibility toward the coalition.
The chapter models leadership as a socially constructed duty: counsel (from a credible agent), collective endorsement, and the leader’s declared willingness to bear risk for allies together constitute the ethical basis of command.
No explicit phalaśruti is stated in these verses; the meta-function is structural—marking a command succession and re-legitimation of authority as the narrative advances toward the war’s terminal phase.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.