Shloka 41
Saptasārasvata-tīrtha-prasaṅgaḥ | The Saptasārasvata Pilgrimage Account and the Maṅkaṇaka Narrative
जनमेजयने पूछा--यजुर्वेदके ज्ञाताओंमें श्रेष्ठ विप्रवर! मैं आपके मुँहसे यह सुनना चाहता हूँ कि सरस्वती नदी किस कारणसे पीछे लौटकर पूर्वाभिमुख बहने लगी? क्या कारण था कि वहाँ यदुनन्दन बलरामजीको भी आश्चर्य हुआ? सरिताओंमें श्रेष्ठ सरस्वती किस कारणसे और किस प्रकार पूर्वदिशाकी ओर लौटी थीं? ।।
Vaiśampāyana uvāca | pūrvaṁ kṛtayuge rājan naimiṣeyās tapasvinaḥ | vartamāne suvipule satre dvādaśavārṣike ||
ဇနမေဇယက မေးလေ၏— «ယဇုရဝေဒကို သိမြင်သူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး ဗြာဟ္မဏကြီးရေ၊ သရသဝတီမြစ်သည် အဘယ်ကြောင့် နောက်ပြန်လှည့်၍ အရှေ့ဘက်သို့ မျက်နှာမူကာ စီးဆင်းလာသနည်း။ ထိုနေရာ၌ ယဒုနန္ဒန ဗလာရာမကြီးတောင် အံ့ဩသွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကား အဘယ်နည်း။ မြစ်တို့အနက် အမြတ်ဆုံး သရသဝတီသည် အဘယ်ကြောင့်၊ မည်သို့ အရှေ့သို့ ပြန်လှည့်ခဲ့သနည်း» ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောလေ၏— «ရှေးက ကృతယုဂ၌၊ အရှင်မင်းကြီး၊ နိုင်မိရှာ၏ တပသီတို့သည် ဆယ့်နှစ်နှစ်ကြာမြင့်သော အလွန်ကြီးမားသည့် စတြာယဇ္ဉ်ကို ဆောင်ရွက်နေစဉ်…»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the authority of ancient ascetic practice and long-form Vedic sacrifice (satra) as the setting in which sacred events are explained, implying that extraordinary occurrences in sacred geography are tied to disciplined ritual and tapas.
Vaiśampāyana begins his reply by shifting the scene to the Kṛta Yuga, describing the Naimiṣa sages conducting a grand twelve-year satra—this becomes the narrative backdrop for explaining why the Sarasvatī later turned back and flowed eastward (a point raised just before this verse).