Shloka 49
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
स दीर्घमिव नि:श्वस्य प्रत्यवेक्ष्य पुन: पुनः । असीौ मां पाणिना स्पृष्टवा पुत्रस्ते पर्यभाषत
sa dīrgham iva niḥśvasya pratyavekṣya punaḥ punaḥ | asau māṃ pāṇinā spṛṣṭvā putras te paryabhāṣata ||
သဉ္ဇယက ပြောသည်– သူသည် ရှည်လျားစွာ သက်ပြင်းချပြီး ငါ့ကို ထပ်ခါထပ်ခါ ပြန်လှည့်ကြည့်လေ၏။ ထို့နောက် လက်ဖြင့် ငါ့ကို ထိကာ ပြောလေသည်– «သဉ္ဇယ၊ ဤစစ်ပွဲတွင် သင်မှတပါး ငါ့အတွက် အနီးစပ်ဆုံးသူတစ်ဦးတည်းတောင် အသက်ရှင်နေမည်မဟုတ်ဟု ထင်ရသည်။ အကြောင်းမူကား ငါသည် ဤနေရာတွင် အခြားသော ဆွေမျိုးတစ်ဦးကိုမျှ မမြင်ရ။ ပန်ဒဝတို့မူ ကူညီသူများဖြင့် ပြည့်စုံနေကြသည်»။
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and emotional cost of war: when violence consumes one’s own people, even the powerful are reduced to seeking a single surviving human connection and a trustworthy witness. It implicitly contrasts isolation born of adharma-driven choices with the strength that comes from solidarity and righteous support.
Sanjaya reports a moment where Dhritarashtra’s son, overwhelmed, sighs deeply, repeatedly looks at Sanjaya, touches him, and begins to speak—signaling distress and a need for reassurance. The surrounding sense is that he feels bereft of surviving kinsmen, while the Pandavas appear well-supported by their allies.