Shloka 22
अध्याय ९ — दुर्योधनस्य अन्त्यावस्था, विलापः, तथा सौप्तिक-प्रतिवृत्तम्
Duryodhana’s Final Condition, Lamentation, and the Night’s Report
कथं त्वां सर्वधर्मज्ञ क्षुद्र: पापो वृकोदर: । निकृत्या हतवान् मन्दो नूनं कालो दुरत्यय:
kathaṁ tvāṁ sarvadharmajña kṣudraḥ pāpo vṛkodaraḥ | nikṛtyā hatavān mando nūnaṁ kālo duratyayaḥ ||
သဉ္ဇယက ပြော၏— «သင်သည် ဓမ္မအားလုံးကို သိမြင်သူဖြစ်၏။ ထိုသို့ဖြစ်လျက်ပင် ဗೃကိုဒရ ဘီမသည် နိမ့်ကျ၍ အပြစ်ပြည့်၊ မိုက်မဲသူဖြစ်ကာ လှည့်ကွက်ဖြင့် သင့်ကို မည်သို့ သတ်နိုင်ခဲ့သနည်း။ ကာလ (ကံကြမ္မာ/အချိန်) ကို ကျော်လွန်ရန် မဖြစ်နိုင်ကြောင်း သေချာလေ၏»။
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts moral knowledge (sarvadharmajña) with the harsh outcomes of war, underscoring that Kāla (Time/fate) is ‘duratyaya’—not easily overcome—even by those who understand dharma; it also highlights the ethical tension around victory achieved through nikṛti (deceit/stratagem).
Sañjaya addresses the fallen Duryodhana, expressing astonishment and grief that Bhīma (Vṛkodara) killed him through a deceptive tactic, and concludes that such an end reflects the irresistible power of Time/fate.