Adhyaya 17
Yudhiṣṭhira’s Lament and Kṛṣṇa’s Rudra-Cosmogony Explanation (सौप्तिक पर्व, अध्याय १७)
Upa-parva: Sauptika-upākhyāna (Aftermath Discourse on the Night Raid and Rudra’s Agency)
Vaiśaṃpāyana reports that, after the night raid has annihilated the remaining forces, King Yudhiṣṭhira—overcome by grief—questions Vāsudeva Kṛṣṇa about the apparent impossibility that Droṇa’s son (Drauṇi) could single-handedly devastate the entire camp and fell highly trained warriors, including Drupada’s sons and Dhṛṣṭadyumna. Kṛṣṇa answers by positing that Drauṇi sought refuge in Mahādeva (Rudra), whose favor can grant even immortality and a potency capable of subduing Indra. To substantiate Rudra’s supremacy, Kṛṣṇa narrates a compact purāṇic cosmogony: Rudra’s prolonged tapas while immersed in waters; Brahmā’s impatience and creation of a secondary creator; the creation of Prajāpatis and beings; the immediate hunger of newly created populations and the establishment of sustenance through plants and a hierarchy wherein weaker beings become food for stronger ones; the resulting proliferation of life; Rudra’s anger upon witnessing the abundant forms and his act of casting down his liṅga; Brahmā’s pacifying inquiry; Rudra’s complaint that another has created the beings and that his tapas-earned provisions are being diverted; and Rudra’s withdrawal to Muñjavat for further austerity. The chapter thus links post-war catastrophe to a broader metaphysical frame about divine agency, creation, and the regulation of life through ordained limits.
Chapter Arc: रात्रि-वध की धूल अभी बैठी भी नहीं कि युधिष्ठिर का हृदय फट पड़ता है—वे श्रीकृष्ण से पूछते हैं: द्रोणपुत्र अश्वत्थामा, ‘क्षुद्र’ और ‘पापात्मा’ होकर भी, मेरे समस्त पुत्रों और द्रुपद-पुत्रों जैसे महावीरों को अकेला कैसे मार गया? → युधिष्ठिर का प्रश्न केवल शोक नहीं, न्याय का भी है—‘उसने कौन-सा कर्म किया, कौन-सी सिद्धि पाई?’ उत्तर में कथा का प्रवाह युद्ध-भूमि से हटकर देव-तत्त्व की ओर मुड़ता है: महादेव की उपासना, तप, और वह शक्ति जो प्रसन्न होने पर अमरत्व तक दे सकती है—ऐसी शक्ति जो इन्द्र-संहार तक समर्थ कर दे। → शिव-तत्त्व का महिमामय प्रसंग उभरता है—हरिकेश (शिव) का दीर्घ तप, जल में लीन साधना, और ब्रह्मा के साथ संवाद; लिंग का भूमौ प्रतिष्ठित होना और लोकगुरु शिव का प्रजासृष्टि/प्रजापालन के प्रयोजन पर तीव्र प्रश्न—यहाँ स्पष्ट होता है कि अश्वत्थामा की ‘असाध्य’ क्षमता का मूल किसी मानवीय पराक्रम में नहीं, देव-प्रसाद/वर-प्रभाव में है। → ब्रह्मा-शिव संवाद से प्रजाओं के पोषण का विधान सामने आता है—तप से अन्न/ओषधियों का प्रादुर्भाव और उनका निरन्तर रूपान्तरण; संकेत यह कि जगत का क्रम (सृष्टि-पालन) देव-तप और देव-नियम से चलता है, और उसी देव-शक्ति का अंश/आश्रय लेकर अश्वत्थामा ने रात्रि-वध किया। युधिष्ठिर के प्रश्न को श्रीकृष्ण ‘कारण’ की दिशा में मोड़ते हैं—घटना का रहस्य शिव-प्रभाव में है, केवल रण-कौशल में नहीं। → देव-वर से समर्थ होकर भी अधर्म-कर्म करने वाले का फल क्या होगा—और पाण्डव उस ‘वर-समर्थ’ अपराधी से कैसे निपटेंगे?
Shlokas
Verse 1
/ ऑपन-माज बक। डे सप्तदशो< ध्याय: अपने समस्त पुत्रों और सैनिकोंके मारे जानेके विषयमें युधिष्ठिरका और उत्तरमें श्रीकृष्णके द्वारा जी हित प्रतिपादन वैशम्पायन उवाच हतेषु सर्वसैन्येषु सौप्तिके तै रथैस्त्रिभि: | शोचन् युधिष्ठटिरो राजा दाशाहमिदमब्रवीत्,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! रातको सोते समय उन तीन महारथियोंने पाण्डवोंकी सारी सेनाओंका जो संहार कर डाला था, उसके लिये शोक करते हुए राजा युधिष्ठिरने दशा्ईनन्दन भगवान् श्रीकृष्णसे इस प्रकार कहा--
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ညအချိန် အိပ်နေစဉ်၌ မဟာရထီ သုံးဦးတို့၏ ညပိုင်းဝင်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်တပ်အားလုံး သတ်ဖြတ်ခံရပြီးနောက်၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအပေါ် ဝမ်းနည်းကြေကွဲနေသော ယုဓိဋ္ဌိရ မင်းသည် ဒါရှာရဟ (သီရိကృష్ణ) ထံသို့ ဤသို့ ပြောကြား하였다။ ဤပိုဒ်သည် သီလဓမ္မဆိုင်ရာ အခြေခံဘောင်ကို ချမှတ်သည်– လှည့်စားကာ ညအချိန် သတ်ဖြတ်သည့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု၏ နောက်ဆက်တွဲကာလတွင် တရားဓမ္မနှင့် ဝမ်းနည်းမှု၊ ဒေါသတို့ကို မည်သို့ တုံ့ပြန်ရမည်ကို ဆင်ခြင်ရန် အခွင့်အရေး ဖြစ်လာသည်။
Verse 2
कथं नु कृष्ण पापेन क्षुद्रेणाकृतकर्मणा । द्रौणिना निहता: सर्वे मम पुत्रा महारथा:,“श्रीकृष्ण! नीच एवं पापात्मा द्रोणकुमारने कोई विशेष तप या पुण्यकर्म भी तो नहीं किया था, जिससे उसमें अलौकिक शक्ति आ जाती। फिर उसने मेरे सभी महारथी पुत्रोंका वध कैसे कर डाला?
«ကృష్ణရေ၊ အပြစ်အနာဂတ်ပြည့်နှက်ပြီး နိမ့်ကျသော ဒြောဏိ (ဒြောဏ၏သား) သည် ထူးခြားသည့် တပဿာ သို့မဟုတ် ကုသိုလ်ကောင်းမှု တစ်စုံတစ်ရာကို မပြုခဲ့သူပင် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်လျက်နှင့် မဟာရထီဖြစ်သော ငါ့သားတို့အားလုံးကို သူက ဘယ်လို သတ်နိုင်ခဲ့သနည်း?»
Verse 3
तथा कृतास्त्रविक्रान्ता: सहस्रशतयोधिन: । द्रुपदस्यात्मजाश्वैव द्रोणपुत्रेण पातिता:,“ट्रुपदके पुत्र तो अस्त्र-विद्याके पूरे पण्डित, पराक्रमी तथा लाखों योद्धाओंके साथ युद्ध करनेमें समर्थ थे तो भी द्रोणपुत्रने उन्हें मार गिराया, यह कितने आश्वर्यकी बात है?
«ဒြုပဒ၏သားတို့သည် လက်နက်ပညာ၌ ကျွမ်းကျင်ပြီး သတ္တိဗလပြည့်ဝကာ ရာချီထောင်ချီသော စစ်သည်တို့နှင့် တိုက်နိုင်သူများပင် ဖြစ်ကြသော်လည်း ဒြောဏ၏သားက သူတို့ကို လဲကျအောင် သတ်ပစ်ခဲ့သည်—ဤသည် မည်မျှ အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသနည်း!»
Verse 4
यस्य द्रोणो महेष्वासो न प्रादादाहवे मुखम् । निजषघ्ने रथिनां श्रेष्ठ धृष्टद्युम्न॑ कथं नु सः,“महाथनुर्धर द्रोणाचार्य युद्धमें जिसके सामने मुँह नहीं दिखाते थे, उसी रथियोंमें श्रेष्ठ धष्टद्युम्नको अश्वत्थामाने कैसे मार डाला?
«မဟာမြားပစ်သမား ဒြောဏာချာရျာတောင် စစ်မြေပြင်၌ မျက်နှာမပြရဲခဲ့သော ရထီတို့အနက် အကောင်းဆုံး ဒြဋ္ဌဒျုမ್ನကို အရှ္ဝတ္ထာမာက ဘယ်လို သတ်နိုင်ခဲ့သနည်း?»
Verse 5
कि नु तेन कृतं कर्म तथायुक्तं नरर्षभ । यदेक: समरे सर्वानिवधीजन्नो गुरो: सुत:,“नरश्रेष्ठ) आचार्यपुत्रने ऐसा कौन-सा उपयुक्त कर्म किया था, जिससे उसने अकेले ही समरांगणमें हमारे सभी सैनिकोंका वध कर डाला'
«လူတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ သတ္တိရှိသူရေ၊ ဆရာ၏သားက ဘယ်လို နည်းလမ်း—ဘယ်လို သင့်လျော်သော လုပ်ရပ်—ကို ပြုခဲ့လို့ စစ်မြေပြင်၌ တစ်ယောက်တည်းနဲ့ ငါတို့၏ တပ်သားအားလုံးကို သတ်နိုင်ခဲ့သနည်း?»
Verse 6
श्रीभगवानुवाच नूनं स देवदेवानामीश्ररेश्वरमव्ययम् । जगाम शरण द्रौणिरेकस्तेनावधीद् बहूनू,श्रीभगवान् बोले--राजन्! निश्चय ही अभश्रवत्थामाने ईश्वरोंके भी ईश्वर देवाधिदेव अविनाशी भगवान् शिवकी शरण ली थी, इसीलिये उसने अकेले ही बहुत-से वीरोंका विनाश कर डाला
ဘုရားသခင်က မိန့်တော်မူသည်– «အမှန်ပင် ဒြောဏိ (အရှွတ္ထာမာ) သည် ဒေဝတို့၏ဒေဝ၊ အရှင်တို့၏အရှင်၊ မပျက်မယွင်းသော အဗျယ မဟာဒေဝ ရှိဝ၏ အရိပ်အာရုံသို့ ခိုလှုံသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် သူတစ်ယောက်တည်းက သူရဲကောင်းများစွာကို သတ်ဖြတ်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်»။
Verse 7
प्रसन्नो हि महादेवो दद्यादमरतामपि । वीर्य च गिरिशो दद्याद् येनेन्द्रमपि शातयेत्
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «မဟာဒေဝ ပျော်ရွှင်တော်မူလျှင် မသေမပျက်ဖြစ်ခြင်းတောင် ပေးနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ဂိရိရှ (တောင်အရှင်) သည် အင်ဒြာကိုတောင် ထိုးချနိုင်လောက်အောင် အင်အားကြီးမားသည့် သတ္တိကို ပေးတတ်သည်»။
Verse 8
पर्ववपर शयन करनेवाले महादेवजी तो प्रसन्न होनेपर अमरत्व भी दे सकते हैं। वे उपासकको इतनी शक्ति दे देते हैं, जिससे वह इन्द्रको भी नष्ट कर सकता है ।। वेदाहं हि महादेवं तत्त्वेन भरतर्षभ । यानि चास्य पुराणानि कर्माणि विविधानि च,भरतश्रेष्ठ! मैं महादेवजीको यथार्थरूपसे जानता हूँ। उनके जो नाना प्रकारके प्राचीन कर्म हैं, उनसे भी मैं पूर्ण परिचित हूँ
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «တောင်ကို အိပ်ရာအဖြစ် ခင်းလျက် နေတော်မူသော မဟာဒေဝသည် ပျော်ရွှင်တော်မူလျှင် မသေမပျက်ဖြစ်ခြင်းတောင် ပေးနိုင်သည်။ သူ၏ ဘုရားဝတ်ပြုသူအား အင်ဒြာကိုတောင် ဖျက်ဆီးနိုင်လောက်အောင် အင်အားကို ပေးတော်မူသည်။ အို ဘာရတဝంశ၏ နွားထီးကဲ့သို့ မြတ်သောသူရေ၊ မဟာဒေဝကို အမှန်တကယ် သဘောတရားအတိုင်း ငါသိ၏။ အို ဘာရတတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ၊ သူ၏ ရှေးဟောင်း၍ မျိုးစုံသော ကမ္မများကိုလည်း ငါကောင်းစွာ သိနှံ့ပြီးသားဖြစ်၏»။
Verse 9
आदिरेष हि भूतानां मध्यमन्तश्न॒ भारत । विचेष्टते जगच्चेदं सर्वमस्यैव कर्मणा,भरतनन्दन! ये भगवान् शिव सम्पूर्ण भूतोंके आदि, मध्य और अन्त हैं। उन्हींके प्रभावसे यह सारा जगत् भाँति-भाँतिकी चेष्टाएँ करता है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အို ဘာရတရေ၊ သူသည် သတ္တဝါအားလုံး၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး ဖြစ်၏။ သူ၏ အာနုဘော်နှင့် လှုပ်ရှားမှုကြောင့်ပင် ဤလောကတစ်ခုလုံးသည် အမျိုးမျိုးသော လှုပ်ရှားမှုများဖြင့် လည်ပတ်လုပ်ဆောင်နေသည်»။
Verse 10
एवं सिसक्षुर्भूतानि ददर्श प्रथमं विभु: । पितामहो<ब्रवीच्चैनं भूतानि सृज मा चिरम्,प्रभावशाली ब्रह्माजीने प्राणियोंकी सृष्टि करनेकी इच्छासे सबसे पहले महादेवजीको ही देखा था। तब पितामह ब्रह्माने उनसे कहा--'प्रभो! आप अविलम्ब सम्पूर्ण भूतोंकी सृष्टि कीजिये'
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «သတ္တဝါတို့ကို ဖန်ဆင်းလိုသော ဆန္ဒဖြင့် အာနုဘော်ကြီးသော ဘြဟ္မာသည် အရင်ဆုံး မဟာဒေဝကို မြင်တွေ့ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပိတామဟ ဘြဟ္မာက သူ့အား– ‘အရှင်ဘုရား၊ မနှောင့်နှေးဘဲ သတ္တဝါအားလုံးကို ဖန်ဆင်းတော်မူပါ’ ဟု မိန့်ကြား하였다»။
Verse 11
यह सुन महादेवजी “तथास्तु” कहकर भूतगणोंके नाना प्रकारके दोष देख जलमें मग्न हो गये और महान् तपका आश्रय ले दीर्घकालतक तपस्या करते रहे
ဤသို့ကြားသော် မဟာဒေဝသည် «ထိုသို့ဖြစ်စေ» ဟုဆို၏။ ထို့နောက် သတ္တဝါအစုအဝေးတို့၌ အပြစ်အနာအဆာမျိုးစုံကိုမြင်၍ ရေထဲသို့နှစ်မြှုပ်ကာ အလွန်နက်ရှိုင်းသော တပသ (တပဿ) ကိုအာရုံပြု၍ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တပသကျင့်လေ၏။
Verse 12
सुमहान्तं ततः काल प्रतीक्ष्यैनं पितामह: । स्रष्टारं सर्वभूतानां ससर्ज मनसा परम्,इधर पितामह ब्रह्माने सुदीर्घकालतक उनकी प्रतीक्षा करके अपने मानसिक संकल्पसे दूसरे सर्वभूतस्रष्टाको उत्पन्न किया
ထို့နောက် အချိန်ကာလအလွန်ရှည်ကြာစွာ စောင့်ဆိုင်းပြီးနောက် ပိတామဟ (ဗြဟ္မာ) သည် စိတ်ကူးအမိန့်တစ်ချက်တည်းဖြင့် သတ္တဝါအားလုံး၏ မူလဖန်ဆင်းရှင်ဖြစ်သော အမြင့်မြတ်ဆုံး ဖန်ဆင်းရှင်တစ်ပါးကို ဖန်ဆင်းထုတ်ပေါ်စေ၏။
Verse 13
हरिकेशस्तथेत्युक्त्वा भूतानां दोषदर्शिवान् | दीर्घकालं तपस्तेपे मग्नो5म्भसि महातपा:,सो<ब्रवीत् पितरं दृष्टवा गिरिशं सुप्तमम्भसि । यदि मे नाग्रजो<स्त्यन्यस्ततः स्रक्ष्याम्यहं प्रजा: उस विराट पुरुष या स्रष्टाने महादेवजीको जलमें सोया देख अपने पिता ब्रह्माजीसे कहा--“यदि दूसरा कोई मुझसे ज्येष्ठ न हो तो मैं प्रजाकी सृष्टि करूँगा”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်— “ဟရိကေရှသည် ‘ထိုသို့ပင်’ ဟုသဘောတူကာ သတ္တဝါတို့၏ အပြစ်ကိုမြင်တတ်သူဖြစ်၍ ရေထဲတွင်နှစ်မြှုပ်လျက် အချိန်ကြာမြင့်စွာ တပသကျင့်သော မဟာတပသီဖြစ်၏။ ထို့နောက် မိမိအဖကိုမြင်၍ ဂိရိရှ (ရှီဝ) သည် ရေထဲတွင် အိပ်နေသည်ကိုတွေ့သော် ‘ငါထက် အကြီးအကဲတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မရှိလျှင် ငါသည် သတ္တဝါတို့ကို ဖန်ဆင်းမည်’ ဟုဆို၏။”
Verse 14
तमब्रवीत् पिता नास्ति त्वदन्य: पुरुषो5ग्रज: । स्थाणुरेष जले मग्नो विस्रब्ध: कुरु वैकृतम्,यह सुनकर पिता ब्रह्माने स्रष्टासे कहा--*तुम्हारे सिवा दूसरा कोई अग्रज पुरुष नहीं है। ये स्थाणु (शिव) हैं भी तो पानीमें डूबे हुए हैं; अतः तुम निश्चिन्त होकर सृष्टिका कार्य आरम्भ करो'
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်— အဖ (ဗြဟ္မာ) သည် ဖန်ဆင်းရှင်အား “သင်မှတပါး အကြီးအကဲယောက်ျား မရှိ။ ဤ စ္ထာဏု (ရှီဝ) သည်လည်း ရေထဲတွင်နှစ်မြှုပ်၍ ငြိမ်သက်နေ၏။ ထို့ကြောင့် မကြောက်မရွံ့ လုပ်ဆောင်၍ ဖန်ဆင်းခြင်းအမှုကို စတင်လော့” ဟုဆို၏။
Verse 15
भूतान्यन्वसृजत् सप्त दक्षादींस्तु प्रजापतीन् । यैरिमं व्यकरोत् सर्व भूतग्रामं चतुर्विधम्,तब स्रष्टाने सात प्रकारके प्राणियों और दक्ष आदि प्रजापतियोंको उत्पन्न किया, जिनके द्वारा उन्होंने इस चार प्रकारके समस्त प्राणिसमुदायका विस्तार किया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်— ထို့နောက် သူသည် သတ္တဝါအမျိုးအစား ခုနစ်မျိုးကို ဖန်ဆင်းထုတ်ပေါ်စေပြီး ဒက္ခစသည့် ပရဇာပတိတို့ကိုလည်း ဖန်ဆင်း၏။ ထိုသူတို့အားဖြင့် သတ္တဝါအစုအဝေးတစ်ရပ်လုံးကို လေးမျိုးခွဲခြားသည့် အစီအစဉ်အတိုင်း ကျယ်ပြန့်စေ၏။
Verse 16
ता: सृष्टमात्रा: क्षुधिता: प्रजा: सर्वा: प्रजापतिम् । बिभक्षयिषवो राजन् सहसा प्राद्रवंस्तदा,राजन! सृष्टि होते ही समस्त प्रजा भूखसे पीड़ित हो प्रजापतिको ही खा जानेकी इच्छासे सहसा उनके पास दौड़ी गयी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—ဖန်ဆင်းပြီးချင်းပင် ဆာလောင်မှုကြောင့် ညှဉ်းဆဲခံရသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် “အို မင်းကြီး” ဟုဆိုကာ ပရဇာပတိ (Prajāpati) ထံသို့ တပြိုင်နက်တည်း ပြေးဝင်လာကြပြီး မိမိတို့၏ ဖန်ဆင်းရှင်ကိုပင် စားသောက်လိုသော ဆန္ဒဖြင့် လှုံ့ဆော်ခံရကြ၏။
Verse 17
स भक्ष्यमाणस्त्राणार्थी पितामहमुपाद्रवत् । आशभ्यो मां भगवांस्त्रातु वृत्तिरासां विधीयताम्,जब प्रजा प्रजापतिको अपना आहार बनानेके लिये उद्यत हुई, तब वे आत्मरक्षाके लिये बड़े वेगसे भागकर पितामह ब्रह्माजीकी सेवामें उपस्थित हुए और बोले--'भगवन्! आप मुझे इन प्रजाओंसे बचाइये और इनके लिये कोई जीविका-वृत्ति नियत कर दीजिये” इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि ऐषीकपर्वणि युधिष्ठिरकृष्णसंवादे सप्तदशो<ड्ध्याय:
သူ့ကို စားသောက်မည်ဟု လှုံ့ဆော်လာကြသဖြင့် ပရဇာပတိသည် ကာကွယ်မှုကို ရှာကာ ပိတామဟ ဘြဟ္မာထံသို့ အလျင်အမြန် ပြေးသွား၏။ ထို့နောက် “အို ဘဂဝန်၊ ဤသတ္တဝါတို့မှ ကျွန်ုပ်ကို ကယ်တင်ပါ။ ထို့ပြင် သူတို့အတွက် သင့်လျော်သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း (livelihood) ကို သတ်မှတ်ပေးပါ” ဟု တောင်းပန်လေ၏။
Verse 18
ततस्ताभ्यो ददावन्नमोषधी: स्थावराणि च । जज़मानि च भूतानि दुर्बलानि बलीयसाम्,तब ब्रह्माजीने उन प्रजाओंको अन्न और ओषधि आदि स्थावर वस्तुएँ जीवन-निर्वाहके लिये दीं और अत्यन्त बलवान् हिंसक जन्तुओंके लिये दुर्बल जंगम प्राणियोंको ही आहार निश्चित कर दिया
ထို့နောက် ဘြဟ္မာသည် ထိုပရဇာတို့အား အစာအဟာရနှင့် ဆေးဖက်ဝင် အပင်အနှံ့ကဲ့သို့သော တည်ငြိမ်သော အရာများကို ပေးတော်မူ၏။ ထို့ပြင် အင်အားကြီးသော သတ္တဝါတို့အတွက် အင်အားနည်းသော လှုပ်ရှားသတ္တဝါတို့ကို အစာအဖြစ် သတ်မှတ်တော်မူ၏။
Verse 19
विह्तितान्ना: प्रजास्तास्तु जग्मु: सृष्टा यथागतम् | ततो ववृधिरे राजन् प्रीतिमत्य: स्वयोनिषु,जिनकी सृष्टि हुई थी, उनके लिये जब भोजनकी व्यवस्था कर दी गयी, तब वे प्रजावर्गके लोग जैसे आये थे, वैसे लौट गये। राजन्! तदनन्तर सारी प्रजा अपनी ही योनियोंमें प्रसन्नतापूर्वक रहती हुई उत्तरोत्तर बढ़ने लगी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—ဖန်ဆင်းထားသော ထိုပရဇာတို့အတွက် အစာအဟာရကို စီမံသတ်မှတ်ပေးပြီးနောက် သူတို့သည် လာခဲ့သကဲ့သို့ ပြန်လည် ထွက်ခွာသွားကြ၏။ ထို့နောက် “အို မင်းကြီး” ဟုဆိုကာ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် မိမိတို့၏ မျိုးရင်းအလိုက် ကျေနပ်စွာ နေထိုင်ရင်း တဖြည်းဖြည်း ပိုမို繁殖၍ ကြီးထွားလာကြ၏။
Verse 20
भूतग्रामे विवृद्धे तु तुष्टे लोकगुरावपि । उदतिष्ठज्जलाज्ज्येष्ठ: प्रजाश्लेमा ददर्श सः,जब प्राणिसमुदायकी भलीभाँति वृद्धि हो गयी और लोकगुरु ब्रह्मा भी संतुष्ट हो गये, तब वे ज्येष्ठ पुरुष शिव जलसे बाहर निकले। निकलनेपर उन्होंने इन समस्त प्रजाओंको देखा
သတ္တဝါအစုအဝေး ကြီးထွားပြည့်စုံလာပြီး လောကဂုရု ဘြဟ္မာတော်လည်း ကျေနပ်တော်မူသည့်အခါ ရေထဲမှ အကြီးမြတ်ဆုံး ပုရုသ—ရှီဝ (Śiva)—သည် ထမြောက်ပေါ်ထွက်လာ၏။ ထွက်ပေါ်လာသော် ထိုသတ္တဝါအပေါင်းတို့ကို သူမြင်လေ၏။
Verse 21
बहुरूपा: प्रजा: सृष्टा विवृद्धाश्व स्वतेजसा | चुक्रोध भगवान् रुद्रो लिड़ं स्वं चाप्यविध्यत,अनेक रूपवाली प्रजाकी सृष्टि हो गयी और वह अपने ही तेजसे भलीभाँति बढ़ भी गयी। यह देखकर भगवान् रुद्र कुपित हो उठे और उन्होंने अपना लिंग काटकर फेंक दिया
အသွင်အပြင်မျိုးစုံသော သတ္တဝါများကို ဖန်ဆင်းခဲ့ပြီး၊ မိမိတို့၏ မွေးရာပါတောက်ပမှုကြောင့် အလွန်တိုးတက်繁盛လာကြသည်။ ထိုအရာကိုမြင်သော် ဘဂဝန် ရုဒ္ရသည် ဒေါသထွက်ကာ မိမိ၏ လိင်္ဂကိုပင် စွန့်ပစ်ပစ်ချလိုက်သည်—ကမ္ဘာလောက၏ စည်းကမ်းတရား ပျက်ယွင်းသကဲ့သို့ ထင်မြင်သည့်အခါ မျိုးပွားဖန်ဆင်းနိုင်သော အင်အားကို ပြင်းထန်စွာ ဆုတ်ခွာသည့် လက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
Verse 22
तत् प्रविद्धं तथा भूमौ तथैव प्रत्यतिष्ठत । तमुवाचाव्ययो ब्रह्मा वचोभि: शमयन्निव,इस प्रकार भूमिपर डाला गया वह लिंग उसी रूपमें प्रतिष्ठित हो गया। तब अविनाशी ब्रह्माने अपने वचनोंद्वारा उन्हें शान्त करते हुए-से कहा--
ထိုသို့ မြေပေါ်သို့ ပစ်ချလိုက်သော လိင်္ဂသည် ထိုပုံသဏ္ဌာန်အတိုင်းပင် အဲဒီနေရာ၌ တည်မြဲသွားလေသည်။ ထို့နောက် မဖျက်မရှားသော ဗြဟ္မာသည် စကားတော်ဖြင့် ဒေါသကို သက်သာစေသကဲ့သို့ ပြောဆိုလေရာ—ကြမ်းတမ်းသော ရည်ရွယ်ချက်တက်ကြွမှုအပြီး ထိန်းချုပ်မှုသို့ ဦးတည်စေသည့် အခင်းအကျင်း ဖြစ်လာသည်။
Verse 23
कि कृतं सलिले शर्व चिरकालस्थितेन ते । किमर्थ चेदमुत्पाद्य लिड्ढ भूमौ प्रवेशितम्,“रुद्रदेव! आपने दीर्घकालतक जलमें स्थित रहकर कौन-सा कार्य किया है? और इस लिंगको उत्पन्न करके किसलिये पृथ्वीपर डाल दिया है?”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– “အို ရှာရဝ (ရုဒ္ရ)၊ ရေထဲ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်နေခြင်းဖြင့် သင်သည် မည်သည့်အမှုကို ပြီးမြောက်ခဲ့သနည်း။ ထို့ပြင် ဤလိင်္ဂကို ထုတ်ပေါ်စေပြီးနောက် အဘယ်ကြောင့် မြေပေါ်သို့ ပစ်ချကာ မြေထဲသို့ ဝင်စေခဲ့သနည်း”
Verse 24
सो<ब्रवीज्जातसंरम्भस्तथा लोकगुरुर्गुरुम् । प्रजा: सृष्टा: परेणेमा: कि करिष्याम्यनेन वै,यह प्रश्न सुनकर कुपित हुए जगदगुरु शिवने ब्रह्माजीसे कहा--'प्रजाकी सृष्टि तो दूसरेने कर डाली; फिर इस लिंगको रखकर मैं क्या करूँगा
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထိုအမေးကို ကြားသော် လောက၏ အရှင်သည် ချက်ချင်း ဒေါသတက်ကာ ဂုရုကြီး (ဗြဟ္မာ) ထံသို့ ပြောလေသည်– “ဤသတ္တဝါတို့ကို အခြားသူက ဖန်ဆင်းပြီးသားပင်; ထို့ကြောင့် ဤလိင်္ဂကို ထိန်းထား၍ ငါက ဘာလုပ်ရမည်နည်း”
Verse 25
तपसाधिगतं चाजन्न॑ प्रजार्थ मे पितामह । ओषध्य: परिवर्तेरन् यथैवं सततं प्रजा:
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– “အို လေးစားအပ်သော ပိတামဟ (အဘိုးကြီး)၊ ဤအမိန့်ကို ကျွန်ုပ်သည် မိမိ၏ သာသနာတပသဖြင့် ရရှိခဲ့သည်၊ မိမိပြည်သူတို့၏ အကျိုးအတွက် ဖြစ်၏။ ဆေးဖက်ဝင် အပင်အမြစ်တို့သည် ထပ်ခါထပ်ခါ ပြန်လည်ပေါက်ဖွားစေကြပါစေ၊ ထိုသို့ဖြင့် လူထုသည် အစဉ်မပြတ် ရှင်သန်တိုးတက်ကြပါစေ”
Verse 26
'पितामह! मैंने जलमें तपस्या करके प्रजाके लिये अन्न प्राप्त किया है; वे अन्नरूप ओषधियाँ प्रजाओंके ही समान निरन्तर विभिन्न अवस्थाओंमें परिणत होती रहेंगी” ।। एवमुक््त्वा स सक्रोधो जगाम विमना भव: । गिरेमुज्जवत: पादं तपस्तप्तुं महातपा:,ऐसा कहकर क्रोधमें भरे हुए महातपस्वी महादेवजी उदास मनसे मुंजवान् पर्वतकी घाटीपर तपस्या करनेके लिये चले गये
«အို အဘိုးတော်ကြီး (ပိတామဟ) ရေထဲ၌ တပသ္ယာ ပြုလုပ်၍ သတ္တဝါတို့အတွက် အစာကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ အာဟာရအဖြစ် ဖြစ်လာသော ထိုဆေးပင်တို့သည် သတ္တဝါတို့ကဲ့သို့ပင် အခြေအနေမျိုးစုံသို့ အစဉ်မပြတ် ပြောင်းလဲသွားမည်» ဟု ဆိုပြီးနောက်၊ ဘဝ (ရှီဝ) သည် ဒေါသထန်၍ စိတ်ညှိုးနွမ်းကာ ထွက်ခွာသွားသည်။ ထိုမဟာတပသ္ဝီသည် မုဉ္ဇဝတ်တောင်၏ အောက်ခြေသို့ သွားကာ ထပ်မံတပသ္ယာ ပြုရန် တည်ထောင်하였다။
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira confronts the ethical and causal problem of disproportionate harm: how an act executed by a limited group can extinguish many elite warriors, raising questions about justice, responsibility, and the legitimacy of means used in conflict.
The chapter teaches a layered causality model: outcomes in history may combine human intention with supra-human enabling conditions; interpreting calamity requires accounting for both agency and the metaphysical frameworks by which actors seek empowerment.
No explicit phalaśruti is stated in the provided passage; the meta-function is implicit—positioning the listener to read post-war events through theological and cosmological exempla rather than purely tactical narration.