Shloka 24
धौम्यजी यह कहकर गये थे कि युद्धमें कौरवोंके मारे जानेपर उनके गुरु भी इसी प्रकार कभी सामगान करेंगे ।। हा हा गच्छन्ति नो नाथा: समवेक्षध्वमीदृशम् । अहो धिक् कुरुवृद्धानां बालानामिव चेष्टितम्,महाराज! उस समय नगरके लोग अत्यन्त दुःखसे आतुर हो बार-बार चिल्लाकर कह रहे थे कि “हाय! हाय! हमारे स्वामी पाण्डव चले जा रहे हैं। अहो! कौरवोंमें जो बड़े-बूढ़े लोग हैं, उनकी यह बालकोंकी-सी चेष्टा तो देखो। धिक््कार है उनके इस बर्तावको! ये कौरव लोभवश महाराज पाण्डुके पुत्रोंको राज्यसे निकाल रहे हैं। इन पाण्डुपुत्रोंसे वियुक्त होकर हम सब लोग आज अनाथ हो गये। इन लोभी और उद्दण्ड कौरवोंके प्रति हमारा प्रेम कैसे हो सकता है?
hā hā gacchanti no nāthāḥ samavekṣadhvam īdṛśam | aho dhik kuruvṛddhānāṃ bālānām iva ceṣṭitam mahārāja ||
ဝိဒုရက မြို့သူမြို့သားတို့၏ နာကျင်သော အော်ဟစ်သံကို ပြန်လည်ဖော်ပြသည်—ပाण्डဝတို့ ထွက်ခွာသွားစဉ် “အို…အို… ကျွန်ုပ်တို့၏ သခင်များ ပाण्डဝတို့ ထွက်ခွာနေကြပြီ! ဤအရှက်ရဖွယ် မြင်ကွင်းကို ကြည့်ကြပါ! ကူရုတို့၏ အကြီးအကဲများက ကလေးများလို ပြုမူနေကြသည်—အို မဟာရာဇာ၊ သူတို့၏ အပြုအမူကို ရှုတ်ချပါစေ” ဟု အလွန်ဝမ်းနည်းကြေကွဲစွာ ထပ်တလဲလဲ အော်ဟစ်ကြသည်။ ဤငိုကြွေးသံသည် သီလဓမ္မ၏ ပြောင်းပြန်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်—ထိန်းသိမ်းရမည့်သူများက လောဘနှင့် အလျင်အမြန်စိတ်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် တရားသဖြင့် အမွေဆက်ခံသူများကို နယ်နှင်ထုတ်ကာ ပြည်သူတို့ကို မိဘမဲ့သကဲ့သို့ ခံစားစေသည်။
विदुर उवाच
Educational Q&A
When elders and rulers abandon restraint and dharma, society experiences moral disorder: the people lose their sense of protection and legitimacy. The verse condemns greed-driven, childish decision-making by those who should embody mature judgment.
As the Pāṇḍavas are forced out, the townspeople cry out in grief and indignation. Vidura recounts their words, censuring the Kuru elders for allowing (or enabling) an unjust expulsion that leaves the populace feeling bereft of rightful protectors.