Shloka 65
Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta
अप्रमत्त: स्थितो नित्यं प्रजा: पाहि विशाम्पते । पर्जन्यमिव भूतानि महाद्रुममिव द्विजा:
apramattaḥ sthito nityaṁ prajāḥ pāhi viśāmpate | parjanyam iva bhūtāni mahādrumam iva dvijāḥ, anyonyaṁ samanujñāpya jagmatuḥ svagṛhān prati |
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– “ပြည်သူတို့၏ အရှင်မင်းကြီး၊ အမြဲမမေ့မလျော့ သတိထားတည်ကြည်စွာ နေ၍ ပြည်သူတို့ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပါ။ သတ္တဝါတို့သည် မိုးတိမ်ကို အားထားသကဲ့သို့၊ ငှက်တို့သည် သစ်ပင်ကြီးကို အားထားသကဲ့သို့၊ နတ်တို့သည် အင်ဒြာကို အထောက်အကူအဖြစ် အားထားသကဲ့သို့၊ ဆွေမျိုးနှင့် အားကိုးသူတို့လည်း အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် မင်းကို အားထားကြသည်” ဟု ဆို၏။ ထိုသို့ အပြန်အလှန် စကားပြောပြီးနောက် ကృష్ణနှင့် ယုဓိဋ္ဌိရတို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ခွင့်တောင်းကာ မိမိတို့ အိမ်ရာသို့ ထွက်ခွာကြ၏။
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches rājadharma: a ruler must remain constantly vigilant and steadfast, protecting the people. The king is portrayed as a life-supporting refuge—like rain for creatures and a great tree for birds—so negligence in governance harms the dependent community.
Vaiśampāyana narrates a concluding exchange of counsel: Kṛṣṇa and Yudhiṣṭhira speak about the king’s duty to protect and sustain dependents; then they respectfully take mutual leave and depart to their own residences.