Shloka 62

Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta

Devanagari script

प्रययौ पुण्डरीकाक्षस्ततो द्वारवतीं पुरीम्‌

Transliteration

vaiśampāyana uvāca | prayayau puṇḍarīkākṣas tato dvāravatīṃ purīm | snātvā japam ca kṛtvā ca brāhmaṇebhyaḥ svastivācanaṃ kārayām āsa | tataḥ mahābāhur dāruko meghaśyāmaṃ sundaraṃ rathaṃ yuktvā tasya sevāyām upasthitaḥ | garuḍadhvajena suśobhitaṃ taṃ sundaraṃ rathaṃ dṛṣṭvā mahāmanāḥ kamalanayanaḥ śrīkṛṣṇas tasya dakṣiṇāvartaṃ pradakṣiṇāṃ kṛtvā tam āruroha, dvārakāpurīṃ prati prayayau ||

Translation

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့နောက် ကြာမျက်စိရှိသော အရှင်သည် ဒွာရဝတီ မြို့တော်သို့ ထွက်ခွာလေ၏။ ရေချိုး၍ ဇပ (မန္တရားတော်) ကို ရွတ်ဆိုပြီးနောက် ဗြာဟ္မဏတို့အား မင်္ဂလာကောင်းချီးစကားများ ရွတ်ဆိုစေ하였다။ ထိုအခါ လက်မောင်းကြီးသော ဒါရုကသည် မိုးတိမ်ကဲ့သို့ အပြာနက်ရောင် လှပသော ရထားကို ဆင်ယင်၍ ဂရုဓတံခွန်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ကာ အမှုတော်ဆောင်ရန် အသင့်ရပ်နေ하였다။ ထိုရထားတင့်တယ်မှုကို မြင်သော် မဟာမနာ ကြာမျက်စိရှိသော သရီကృష్ణသည် မင်္ဂလာအညာဘက်လှည့်ဖြင့် ပတ်လည်လှည့်ကာ ရထားပေါ်တက်၍ ဒွာရကာမြို့သို့ ခရီးဆက်လေ၏။

Word by Word

• प्रययौ: went forth, departed
• Type: Verb
• Root: प्र-या (धातु √या)
• Form: लिट् (परस्मैपद) / परोक्षभूत (perfect), 3, singular

• पुण्डरीकाक्षः: the lotus-eyed one (Krishna)
• पुण्डरीकाक्षः: Karta
• Type: Noun
• Root: पुण्डरीकाक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: masculine, nominative, singular

• ततः: then, thereafter
• Type: Indeclinable
• Root: ततः

• द्वारवतीम्: to Dvāravatī
• द्वारवतीम्: Karma
• Type: Noun
• Root: द्वारवती (प्रातिपदिक)
• Form: feminine, accusative, singular

• पुरीम्: city
• पुरीम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: feminine, accusative, singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Śrī Kṛṣṇa (Puṇḍarīkākṣa, Kamalanayana)
• Dāruka
• Dvāravatī (Dvārakāpurī)
• Brāhmaṇas
• Chariot (ratha)
• Garuḍa-banner (garuḍadhvaja)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The passage models dharmic conduct before undertaking an important journey: purification (snāna), disciplined prayer (japa), receiving blessings from brāhmaṇas (svastivācana), and showing reverence through auspicious circumambulation (pradakṣiṇā). It presents ethical attentiveness to ritual propriety and respect for sacred symbols.

What is happening in the narrative?

Kṛṣṇa prepares to depart for Dvārakā. After bathing and japa, he has brāhmaṇas recite blessings. His attendant Dāruka brings a cloud-dark, Garuḍa-bannered chariot. Kṛṣṇa circumambulates it clockwise, mounts, and sets off toward Dvārakā.