Shloka 22
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान् २ ।। वृतो भरतशार्टूलो द्विषच्छोकविवर्द्धन: । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! इसी समय शत्रुओंका शोक बढ़ानेवाले भरतवंशशिरोमणि महाप्रतापी एवं पराक्रमी भीमसेन भी धर्मराजकी आज्ञा ले, शत्रुके राज्यको कुचल देनेवाली और हाथी, घोड़े एवं रथसे भरी हुई, कवच आदिसे सुसज्जित विशाल सेनाके साथ पूर्व दिशाको जीतनेके लिये चले
vaiśampāyana uvāca |
mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā |
hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān ||
vṛto bharataśārdūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ |
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ဘာရတဝంశ၏ ကျားကြီးတော်၊ အင်အားကြီးမားသော သူရဲကောင်းသည် ရန်သူတို့၏ နိုင်ငံများကို ချေမှုန်းနိုင်သည့် စစ်တပ်ကြီး—စစ်ဘီးကဲ့သို့ စနစ်တကျ စုဖွဲ့ထားပြီး ဆင်၊ မြင်း၊ စစ်ရထားတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ လက်နက်နှင့် သံချပ်ကာများဖြင့် ပြည့်စုံသည့် တပ်ဖွဲ့ကြီးဖြင့် ဝိုင်းရံခံရသည်။ ထို့ကြောင့် ရန်သူတို့၏ ဝမ်းနည်းမှုသည် ပိုမိုတိုးပွားလာ၏။ ဤကဗျာသည် သာသနာဓမ္မအတွင်း၌ စစ်အင်အားကို စည်းကမ်းတကျ အသုံးချကာ တရားဝင် အမိန့်အောက်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည့် ရာဇဝတ္တရားကို ထင်ဟပ်စေသည်။
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a dharmic-political principle: rightful rule is upheld not merely by intent but by disciplined, well-ordered strength under command. Power is portrayed as ethically situated when deployed in service of legitimate royal duty against hostile realms.
Vaiśampāyana describes a leading Bharata hero proceeding with a massive, fully equipped army—elephants, horses, and chariots in organized formation—so formidable that it increases the sorrow of opposing kings. In the surrounding episode (as reflected in the Gītā Press context), this aligns with the campaign of conquest undertaken on the Pāṇḍavas’ behalf.