Shloka 11
राजसूयविचारः — Deliberation on the Rajasuya and the Summoning of Kṛṣṇa
(इक्ष्वाकूणां कुले जातस्त्रिशड्कुर्नाम पार्थिव: । अयोध्याधिपतिर्वीरो विश्वामित्रेण संस्थित: ।। तस्य सत्यवती नाम पत्नी केकयवंशजा । तस्यां गर्भ: समभवद् धर्मेण कुरुनन्दन ।। सा च काले महाभागा जन्ममासं प्रविश्य वै । कुमारं जनयामास हरिश्नन्द्रमकल्मषम् ।। स वै राजा हरिश्रन्द्रस्त्रशेडकव इति स्मृतः ।) इक्ष्वाकुकुलमें त्रिशंकु नामसे प्रसिद्ध एक राजा हो गये हैं। वीर त्रिशंकु अयोध्याके स्वामी थे और वहाँ विश्वामित्र मुनिके साथ रहा करते थे। उनकी पत्नीका नाम सत्यवती था, वह केकय-कुलमें उत्पन्न हुई थी। कुरुनन्दन! रानी सत्यवतीके धर्मानुकूल गर्भ रहा। फिर समयानुसार जन्ममास प्राप्त होनेपर महाभागा रानीने एक निष्पाप पुत्रको जन्म दिया, उसका नाम हुआ हरिश्वन्द्र। वे त्रिशंकुकुमार ही लोकविख्यात राजा हरिश्न्द्र कहे गये हैं। स राजा बलवानासीतू सम्राट् सर्वमहीक्षिताम् । तस्य सर्वे महीपाला: शासनावनता: स्थिता:,राजा हरिश्वन्द्र बड़े बलवान् और समस्त भूपालोंके सम्राट् थे। भूमण्डलके सभी नरेश उनकी आज्ञाका पालन करनेके लिये सिर झुकाये खड़े रहते थे
ikṣvākūṇāṃ kule jātas triśaṅkur nāma pārthivaḥ | ayodhyādhipatir vīro viśvāmitreṇa saṃsthitaḥ || tasya satyavatī nāma patnī kekayavaṃśajā | tasyāṃ garbhaḥ samabhavad dharmeṇa kurunandana || sā ca kāle mahābhāgā janmamāsaṃ praviśya vai | kumāraṃ janayāmāsa hariścandram akalmaṣam || sa vai rājā hariścandras triśaṅkava iti smṛtaḥ || sa rājā balavān āsīt samrāṭ sarvamahīkṣitām | tasya sarve mahīpālāḥ śāsanāvanatāḥ sthitāḥ ||
နာရဒ မဟာဣသိက ပြောသည်— အိက္ခဝါကု မျိုးရိုး၌ တြိသင်္ကူ ဟူသော မင်းတစ်ပါး မွေးဖွားလာ၏။ သူသည် အယောဓျာ၏ သတ္တိရှိသော အရှင်ဖြစ်၍ ဗိශ්ဝာမိတ္တရ ဣသိနှင့် အတူနေထိုင်လေ၏။ သူ၏ မဟာမိဖုရားမှာ ကေကယ မျိုးရိုးမှ မွေးဖွားသော သတ္တဝတီ ဟူ၏။ ကုရုတို့၏ အပျော်အပါးတော်မူသောသူရေ— ဓမ္မနှင့် ကိုက်ညီစွာ မိဖုရားသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်လေ၏။ အချိန်တော်တန်၍ မွေးဖွားရမည့် လတော်ရောက်သော် ကံကောင်းမြတ်သော မိဖုရားသည် အပြစ်ကင်းစင်သော သားတော် ဟရိශ්ချန္ဒြ ကို မွေးဖွားလေ၏။ ထိုမင်း ဟရိශ්ချန္ဒြ ကို တြိသင်္ကူ၏ သားဖြစ်သဖြင့် «တြိသင်္ကဝ» ဟုလည်း မှတ်တမ်းတင်ကြ၏။ ဟရိශ්ချန္ဒြ သည် အင်အားကြီးမား၍ မြေပြင်ပေါ် မင်းအပေါင်းတို့၏ ဧကရာဇ်ဖြစ်ကာ မင်းများအားလုံးသည် ခေါင်းငုံ့၍ အမိန့်တော်ကို လိုက်နာနေကြ၏။
नारद उवाच
Educational Q&A
The passage frames legitimate kingship as rooted in dharma: a righteous household and lawful lineage culminate in a 'stainless' heir, and true sovereignty is shown not merely by power but by the willing obedience of other rulers to just command.
Nārada recounts a genealogical episode: King Triśaṅku of Ayodhyā, associated with Viśvāmitra, has a queen Satyavatī of the Kekaya line who conceives according to dharma and gives birth to Hariścandra. Hariścandra grows into a powerful emperor to whom other kings submit.