Shloka 753
युधिष्ठिरस्य धनंजय-प्रति गर्हा
Yudhiṣṭhira’s Reproach to Dhanaṃjaya
विमानैरप्सर:सज्जैरगीतवादित्रनि:स्वनै: | युद्धकुशल वीरोंके विशाल, विस्तृत एवं लाल-लाल आँखों और कमल तथा चन्द्रमाके समान मुखवाले मस्तकोंसे सारी युद्धभूमि सब ओरसे ढक गयी थी। भूतलपर जैसा कोलाहल हो रहा था, वैसा ही आकाशमें भी लोगोंको सुनायी देता था। वहाँ विमानोंपर बैठी हुई झुंड-की-झुंड अप्सराएँ गीत और वाद्योंकी मधुर ध्वनि फैला रही भी
sañjaya uvāca | vimānaiḥ apsaraḥ-sajjaiḥ gīta-vāditra-niḥsvanaiḥ | yuddha-kuśala-vīrāṇāṃ viśāla-vistṛta-lohita-locanaiḥ kamala-candra-samāna-mukhaiś ca mastakaiḥ sarvā yuddha-bhūmiḥ samantād ācchāditā | bhūtale yathā kolāhalaḥ, tathā ākāśe'pi lokānāṃ śrūyate | tatra vimāneṣu niṣaṇṇāḥ śreṇī-śreṇī apsaraso gīta-vādyānāṃ madhura-dhvaniṃ prasārayanti |
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အပ်ဆရာများ ပြည့်နှက်နေသော ကောင်းကင်ယာဉ်များ (ဗိမာန်များ) သည် သီချင်းနှင့် တူရိယာသံတို့ဖြင့် မြည်ဟည်းလျက် ရှိ၏။ စစ်ပညာကျွမ်းကျင်သော သူရဲကောင်းများ၏ ခေါင်းဖြတ်ခေါင်းများ—မျက်လုံးကြီးကျယ်၍ သွေးနီရဲရဲ၊ မျက်နှာသည် ကြာပန်းနှင့် လမင်းကဲ့သို့ ဆိုနိုင်သော—တို့ကြောင့် စစ်မြေပြင်တစ်လျှောက် အရပ်ရပ်မှ ဖုံးလွှမ်းသွားသည်။ မြေပြင်ပေါ်က ဆူညံသံသည် ကောင်းကင်ထက်တွင်လည်း လူတို့ကြားရသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ထိုနေရာတွင် ဗိမာန်ပေါ် ထိုင်နေသော အပ်ဆရာအုပ်စုအုပ်စုတို့သည် သီချင်းနှင့် တူရိယာ၏ ချိုမြိန်သံကို ဖြန့်ကျက်လျက် ရှိကြသည်—သွေးပွဲအပေါ်သို့ ထူးဆန်းစွာ ဆင်းသက်လာသော ကောင်းကင်တေးသံကဲ့သို့၊ စစ်၏ အကြမ်းဖက်မှု အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်နေချိန်တွင်ပင် သူရဲကောင်းတို့၏ အခြားလောကသို့ ကူးပြောင်းမှုကို ညွှန်ပြနေသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the Mahābhārata’s recurring moral tension: heroic prowess and worldly glory culminate in death and devastation, while the cosmos remains indifferent yet orderly—signaled by celestial beings and music. It invites reflection on the cost of war and the transience of embodied life, even for celebrated warriors.
Sañjaya describes the battlefield at a climactic moment: severed heads of warriors cover the ground, the din of battle rises so intensely it seems to fill even the sky, and apsarases in aerial cars are portrayed as singing and playing instruments above—framing the slaughter as both horrific and cosmically witnessed.