Shloka 9
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा स्त्रीणां च आर्तनादः
Dhṛtarāṣṭra’s Collapse and the Lament of the Palace Women
जयो वापि वधो वापि युध्यमानस्य संयुगे | भवेत् किमत्र चित्र वै युध्यध्वं सर्वतोमुखा:,परंतु द्रोणाचार्यके मारे जानेपर यह सारी सेना विषादमें डूबी हुई-सी दिखायी देती है। समर-भूमिमें युद्ध करनेवाले प्रायः सभी योद्धा शत्रुओंके हाथसे मारे जाते हैं। रणभूमिमें जूझनेवाले वीरको कभी विजय भी प्राप्त होती है और कभी उसका वध भी हो जाता है। इसमें आश्वर्यकी कौन-सी बात है? अतः आपलोग सब ओर मुँह करके उत्साहपूर्वक युद्ध करें
jayo vāpi vadho vāpi yudhyamānasya saṁyuge | bhavet kim atra citraṁ vai yudhyadhvaṁ sarvatomukhāḥ ||
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «စစ်မြေပြင်တွင် တိုက်ခိုက်သူအတွက် အနိုင်ရခြင်း သို့မဟုတ် သေဆုံးခြင်းသာ ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုအရာ၌ အံ့ဩစရာ ဘာရှိသနည်း။ ထို့ကြောင့် အရပ်မျက်နှာစုံကို မျက်နှာမူ၍ စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ကြလော့»။ ဒြောဏာစာရျ၏ ကျဆုံးမှုနောက်တွင် စစ်တပ်တစ်ရပ်လုံး ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုထဲ နစ်မြုပ်သကဲ့သို့ မြင်ရသော်လည်း သဉ္ဇယသည် စစ်မြေပြင်၏ သဘောတရား—အန္တရာယ်ကို လက်ခံကာ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရခြင်း—ကို သတိပေး၍ စိတ်ပျက်အားငယ်မှုမှ စည်းကမ်းရှိသော လှုပ်ရှားမှုသို့ ပြန်လှည့်စေသည်။
संजय उवाच
Educational Q&A
That in warfare the outcomes for a fighter are naturally limited—victory or death—so one should not be paralyzed by shock or grief but act according to one’s duty with steadiness and courage.
After Droṇa has been slain, the Kaurava host appears despondent. Sanjaya reports an exhortation to the warriors: do not treat battlefield loss as astonishing; instead, regroup, face threats from every side, and continue the fight.