Shloka 8
Adhyāya 17 — गजयुद्ध-वृत्तान्तः, सहदेव-दुःशासन-संघर्षः, नकुल-कर्ण-समागमः
Elephant-battle account; Sahadeva–Duhshasana clash; Nakula–Karna encounter
नरांस्तु कार्ष्णायसवर्म भूषणान् निपात्य साशथ्वानपि पत्तिभि: सह । व्यपोथयद् दन्तिवरेण शुष्मिणा स शब्दवत् स्थूलनलं यथा तथा,वे अपने बलवान एवं श्रेष्ठ गजराजके द्वारा लोहेके कवच तथा उत्तम आभूषण धारण करनेवाले घुड़सवारोंकों घोड़ों और पैदलोंसहित पृथ्वीपर गिराकर कुचलवा देते थे। उस समय जैसे मोटे नरकुलोंके कुचले जाते समय “चर-चर” की आवाज होती है, उसी प्रकार उन सैनिकोंके कुचले जानेपर भी होती थी
narāṁs tu kārṣṇāyasavarma-bhūṣaṇān nipātya sāśvān api pattibhiḥ saha | vyapothayad dantivareṇa śuṣmiṇā sa śabdavat sthūla-nalaṁ yathā tathā ||
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အင်အားကြီး၍ အထူးကောင်းမွန်သော စစ်ဆင်ဖြင့် သူသည် သံကာဝတ်စုံနှင့် အလှတန်ဆာဆင်ထားသော လူတို့ကို မြင်းများနှင့် ခြေလျင်တပ်သားများပါအတူ မြေပြင်သို့ လှဲချကာ ထပ်မံကြိတ်ချေသတ်ဖြတ်လေ၏။ ထူထဲသော ကျူပင်များကို နင်းချေသော် ‘ကြက်ကြက်’ ဟု ကွဲသံထွက်သကဲ့သို့ ထိုစစ်သည်တို့လည်း ကြိတ်ချေခံရစဉ် ကြမ်းတမ်းသော ကွဲသံထွက်လေ၏»။
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the fragility of external protections—armour and ornaments—before overwhelming force, and evokes the ethical gravity of war: in the chaos of battle, human beings can be reduced to objects of destruction, prompting reflection on the cost of kṣatriya conflict and the impermanence of worldly splendour.
Sañjaya describes a warrior’s elephant-charge: the powerful elephant knocks down armoured fighters along with their horses and accompanying infantry, then tramples them. The crushing is compared to thick reeds being stomped, producing a crackling sound.