Shloka 49
Śiva’s Battlefield Manifestation and Vyāsa’s Śatarudrīya Exposition (शिवप्रादुर्भावः शतरुद्रीयव्याख्यानम्)
व्यधमत् कौरवीं सेनामासुरीं मघवानिव । महारथी धृष्टद्युम्नने तुरंत ही अपने बाणोंद्वारा द्रोणाचार्यको रोककर कौरव-सेनाका उसी प्रकार विनाश आरम्भ किया, जैसे इन्द्र आसुरी सेनाका संहार करते हैं ।। ४८ ई ।। वध्यमाने बले तस्मिंस्तव पुत्रस्य मारिष
sañjaya uvāca |
vyadhamat kauravīṃ senām āsurīṃ maghavān iva |
mahārathī dhṛṣṭadyumno drutam hi svaiḥ śaraiḥ droṇācāryaṃ nivārya kaurava-senāyāḥ tathā vināśam ārabdhavān, yathā indra āsurīṃ senāṃ saṃharati ||
သဉ္ဇယက ပြောသည်—မဟာရഥီ ဓೃෂ္ဋဒျုမ္နသည် မိမိ၏ မြားများဖြင့် ဒြောဏာစာရျကို လျင်မြန်စွာ တားဆီးကာ ကౌရဝ စစ်တပ်ကို ချေမှုန်းဖျက်ဆီးခြင်းကို စတင်하였다—မဃဝန် (အိန္ဒြာ) သည် အဆုရ စစ်တပ်ကို သုတ်သင်သကဲ့သို့ပင်။ ဤကဗျာပိုဒ်သည် ဓೃෂ္ဋဒျုမ္န၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ရိုးရိုးဒေါသမဟုတ်ဘဲ စစ်၏ သဘောတရားဆိုင်ရာ တင်းမာမှုအတွင်းရှိ ဆုံးဖြတ်ချက်ပြတ်သားသော လုပ်ရပ်အဖြစ် ဖော်ပြသည်—ကြောက်မက်ဖွယ် ဆရာ-စစ်သူရဲကို ထိန်းချုပ်ကာ တိုက်ပွဲ၏ အရှိန်ကို ရန်သူတပ်ဖျက်ဆီးရာသို့ လှည့်ပြောင်းခြင်းဖြစ်သည်။
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights decisive action within dharmic warfare: a leader restrains a dangerous opponent (Droṇa) and thereby changes the battle’s course. The Indra–Asura comparison casts the conflict in a moralized frame—suggesting that power, when aligned with a perceived righteous cause, becomes an instrument of restoring order, even amid the tragedy of war.
Sanjaya reports that Dhrishtadyumna, an elite chariot-warrior, quickly checks Droṇa with a barrage of arrows and then begins to devastate the Kaurava formations, likened to Indra’s destruction of the Asuras’ army.