Previous Verse
Next Verse

Shloka 136

अध्याय १५९ — रात्रौ श्रमविरामः

Night Exhaustion and Brief Pause in Battle

निचखान महाबाहु: पुरंदर इवाशनिम्‌ | तब महाबाहु प्रतीपपुत्र बाह्नीकने अत्यन्त कुपित हो भीमसेनकी छातीमें अपनी शक्ति धँसा दी, मानो देवराज इन्द्रने किसी पर्वतपर वज्र मारा हो

nicakhāna mahābāhuḥ purandara ivāśanim | tadā mahābāhuḥ pratīpaputraḥ bāhlīkaḥ atyantaṁ kupito bhīmasenasya chātiṁ prati svāṁ śaktiṁ dhaṁsāpayām āsa, yathā devarāja indraḥ parvate vajraṁ hanyāt ||

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ပုရန္ဒရ (အိန္ဒြ) က မိုးကြိုးလက်နက်ကို ပစ်ချသကဲ့သို့ မဟာလက်တံရှိသူက ထိုလက်နက်ကို ထိုးသွင်း하였다။ ထို့နောက် ပရတီပ၏ သား မဟာလက်တံရှိသော ဘာဟ္လီကသည် အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်လျက် ဘီမစေန၏ ရင်ဘတ်ထဲသို့ မိမိ၏ သတ္တိ (လှံ) ကို ထိုးစိုက်လိုက်သည်—မိုးနတ်ဘုရင် အိန္ဒြက တောင်တစ်လုံးကို ဝဇ္ရဖြင့် ထိုးခွဲသကဲ့သို့။

निचखानdug in / drove in
निचखान:
TypeVerb
Rootखन् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
महाबाहुःthe mighty-armed (one)
महाबाहुः:
Karta
TypeNoun
Rootमहाबाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुरंदरःPurandara (Indra)
पुरंदरः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरंदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इवlike / as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अशनिम्thunderbolt
अशनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootअशनि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bāhlīka
B
Bhīmasena (Bhīma)
P
Pratīpa
I
Indra (Purandara, Devarāja)
Ś
Śakti (spear/javelin)
V
Vajra (thunderbolt)
M
Mountain (Parvata)

Educational Q&A

The verse highlights how unchecked wrath (krodha) intensifies destructive action even within the framework of kṣatriya warfare. The epic repeatedly suggests that while battle may be a duty, inner discipline and restraint remain ethical ideals, and violent deeds carry moral and karmic weight.

Sañjaya describes Bāhlīka, in extreme anger, driving his śakti (spear/javelin) into Bhīma’s chest. The force of the blow is compared to Indra striking a mountain with the vajra, emphasizing the ferocity and power of the attack.