Adhyaya 109
Droṇa-parva Adhyāya 109 — Karṇa–Bhīma Yuddha and Durmukha’s Fall (कर्णभीमयुद्धम्; दुर्मुखवधः)
Upa-parva: Karna–Bhīmasena Saṅgrāma (Tactical Engagement Episode within Droṇa-parva)
Saṃjaya reports that Karṇa, having been defeated and made chariotless by Bhīma, mounts another chariot and immediately strikes the Pāṇḍava warrior. A sustained exchange of arrows follows, described through similes of powerful animals clashing. Bhīma answers Karṇa’s volleys with denser counter-fire, then launches a heavy mace toward the sūtaputra; the mace strike disables Karṇa’s chariot team, and Bhīma further cuts down the standard and strikes the charioteer, leaving Karṇa on a compromised vehicle. The narration marks this as an extraordinary display of Rādheya’s resilience even while chariotless. Observing Karṇa’s predicament, Duryodhana commands Durmukha to bring him a chariot; Durmukha advances and attempts to check Bhīma with arrows. Bhīma sends a chariot toward Durmukha and, in the same moment, dispatches him with nine well-feathered shafts. Karṇa mounts the offered chariot, shines again in battle, then pauses in visible grief upon seeing Durmukha’s body, circumambulates him, and resumes combat. Bhīma and Karṇa exchange fourteen nārācas each; Karṇa’s counter strikes pierce Bhīma’s left arm, causing heavy bleeding. Bhīma retaliates with swift arrows against Karṇa and his charioteer; Karṇa, unsettled by Bhīma’s force, withdraws rapidly from the immediate engagement, while Bhīma remains poised, bow drawn, described as blazing like fire.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र से कहते हैं कि द्रोण-पर्व के रण में केकयराज बृहत्क्षत्र के आगमन से कौरव-सेना में हलचल मचती है, और क्षेमधूर्ति उनके वक्ष पर तीव्र बाण-वर्षा कर युद्ध का द्वार खोल देता है। → क्षेमधूर्ति क्रोध में आकर तीखे भल्ल से बृहत्क्षत्र का धनुष काट देता है; उधर त्रिगर्त-पुत्र निरमित्र कौरव-वाहिनी को व्यथित करता हुआ रथ से गिरता है। युद्ध ‘तुमुल’ और ‘प्रेक्षणीय’ बन जाता है—सिद्ध-चारण तक विस्मित होकर देखते हैं। इसी बीच सात्यकि (युयुधान) अपनी युद्ध-उन्मत्त गति से कौरव-पंक्तियों को तोड़ने लगता है। → सात्यकि के शराघात से मगध-सैनिकों सहित कौरव-व्यूह भंग हो जाता है; भागते हुए शेष सैनिकों को देखकर स्पष्ट होता है कि रण-भूमि में उस क्षण निर्णायक दबाव सात्यकि के पक्ष में चला गया है। → महायशस्वी सात्यकि कौरव-सेना का विनाश कर अपने श्रेष्ठ धनुष को विधुन्वाता हुआ रण में चमकता है; भयभीत और तितर-बितर कौरव-सेना पुनः युद्ध के लिए सामने नहीं आती। → कौरव-पक्ष के बिखरने के बाद अगला प्रश्न यह रह जाता है कि कौन-सा वरिष्ठ योद्धा आगे बढ़कर सात्यकि के वेग को रोकेगा और व्यूह को फिर से बाँधेगा।
Shlokas
Verse 1
/ भीकम (2 अमान सप्ताधिकशततमो< ध्याय: कौरव-सेनाके क्षेमधूर्ति
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ “အရှင်မင်းကြီး၊ ကိကေယပြည်၏ မလှုပ်မယှက် သတ္တိရှိသော စစ်သူရဲ ဘృဟတ္ခ္ଷတ္ရ မောင်းနှင်လာသောအခါ၊ ခ္ရှေမဓူရတိက သူ၏ရင်ဘတ်ကို မြားများဖြင့် ထိုးဖောက်လေ၏။”
Verse 2
संजय कहते हैं--महाराज! तदनन्तर सुदृढ़ पराक्रमी केकयराज बृहत्क्षत्रकों आते देख क्षेमधूर्तिने अनेक बाणोंद्वारा उनकी छातीमें गहरी चोट पहुँचायी ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ “အရှင်မင်းကြီး၊ ထို့နောက် ခိုင်မာသော သတ္တိရှိသည့် ကိကေယမင်း ဘృဟတ္ခ္ଷတ္ရ လာရောက်လာသည်ကို မြင်သဖြင့် ခ္ရှေမဓူရတိက မြားများစွာဖြင့် သူ၏ရင်ဘတ်ကို ပြင်းထန်စွာ ထိုးနှက်လေ၏။ သို့သော် ဘൃဟတ္ခ္ษတ္ရသည် စစ်မြေပြင်အတွင်း လျင်မြန်၍ မလျော့မနားဖြစ်ကာ၊ ဒြောဏာစာရျ၏ စစ်တန်းစီ (ဗျူဟာ) ကို ခွဲဖျက်လိုသည့် ဆန္ဒဖြင့် အဆစ်ကွေးသော မြား ကိုးဆယ်ဖြင့် ထိုသူရဲကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေ하였다။”
Verse 3
क्षेमधूर्तिस्तु संक्रुद्ध: कैकेयस्य महात्मन: । धनुश्चिच्छेद भल्लेन पीतेन निशितेन ह,इससे क्षेमधूर्ति अत्यन्त कुपित हो उठा और उसने पानीदार तीखे भल्लसे महामनस्वी केकयराजका धनुष काट डाला
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ကၑေမဓူရ္တိသည် ကေကေယမင်းကြီး (မဟာသတ္တဝါ) အပေါ် အမျက်ထွက်လွန်စွာဖြစ်၍ တောက်ပ၍ ထက်မြက်သော ဘ္ဟလ္လ မြားဖြင့် သူ၏ လေးကို နှစ်ပိုင်းဖြတ်တောက်လိုက်သည်။
Verse 4
अथीैनं छिन्नधन्वानं शरेणानतपर्वणा । विव्याध समरे तूर्ण प्रवरं सर्वधन्विनाम्,धनुष कट जानेपर समस्त धनुर्धरोंमें श्रेष्ठ बृहत्क्षत्रकों समरांगणमें झुकी हुई गाँठवाले बाणसे उसने तुरंत ही बींध डाला
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် စစ်မြေပြင်အလယ်၌ လေးမဲ့သွားသော ထိုသူရဲကို အဆစ်ကွေးသော မြားတစ်စင်းဖြင့် ချက်ချင်း ထိုးဖောက်လိုက်သည်။ လေးပစ်သူအပေါင်းတို့အနက် အထူးထင်ရှားသူကိုပင် ထိုသို့ ထိခိုက်စေခဲ့သည်။
Verse 5
अथान्यद् धनुरादाय बृहत्क्षत्रो हसन्निव । व्यश्वसूतरथं चक्रे क्षेमधूर्ति महारथम्,तदनन्तर बृहत्क्षत्रने दूसरा धनुष हाथमें लेकर हँसते-हँसते महारथी क्षेमधूर्तिको घोड़ों, सारथि और रथसे हीन कर दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် ဘృဟတ္က்တရသည် လေးတစ်လက်ကို ထပ်ယူကာ ရယ်သကဲ့သို့ဖြင့် မဟာရထ ကၑေမဓူရ္တိ၏ ရထားကို ထောက်ပံ့သော အရာများ—မြင်း၊ ရထားမောင်းနှင့် ရထား—ကို ဖယ်ရှားပစ်၍ စစ်မြေပြင်အလယ်၌ အကူအညီမဲ့အောင် လုပ်လိုက်သည်။
Verse 6
ततो5परेण भल्लेन पीतेन निशितेन च । जहार नृपते: कायाच्छिरो ज्वलितकुण्डलम्,इसके बाद दूसरे पानीदार तीखे भल्लसे राजा क्षेमधूर्तिके प्रज्वलित कुण्डलोंवाले मस्तकको धड़से अलग कर दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် ထက်မြက်၍ တောက်ပသော ဘ္ဟလ္လ မြားတစ်စင်းဖြင့် မင်း၏ ခေါင်းကို ကိုယ်ခန္ဓာမှ ဖြတ်ခွဲလိုက်သည်။ ထိုခေါင်းသည် မီးလောင်သကဲ့သို့ တောက်ပသော နားကပ်များဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။
Verse 7
तच्छिन्नं सहसा तस्य शिर: कुज्चितमूर्थजम् । सकिरीटं महीं प्राप्प बभौ ज्योतिरिवाम्बरात्
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ချက်ချင်းပင် ထိုသူ၏ ဖြတ်တောက်ခံရသော ခေါင်းသည် ဆံပင်ကောက်ကောက်နှင့် မကူဋ်ပါရှိလျက် မြေပြင်သို့ ကျသွားကာ ကောင်းကင်မှ ကွဲကျလာသော ကြယ်တစ်လုံးကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေသည်။
Verse 8
त॑ निहत्य रणे हृष्टो बृहत्क्षत्रो महारथः । सहसाभ्यपतत सैन्यं तावकं पार्थकारणात्,रणक्षेत्रमें क्षेमधूर्तिका वध करके प्रसन्न हुए महारथी बृहत्क्षत्र यूधिष्ठिरके हितके लिये सहसा आपकी सेनापर टूट पड़े
သဉ္ဇယက ပြောသည်—စစ်မြေပြင်၌ ထိုသူတို့ကို သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် ဝမ်းမြောက်လန်းဆန်းသွားသော မဟာရထ ဘృဟတ်က္ෂတြ သည် ပೃഥာ၏သား (ယုဓိဋ္ဌိရ) ၏ အကျိုးအတွက် သင်တို့၏ စစ်တပ်ပေါ်သို့ ချက်ချင်း တိုက်ခိုက်ဝင်ရောက်လေ၏။
Verse 9
धृष्टकेतुं तथा5<यान्तं द्रोणहेतो: पराक्रमी । वीरधन्वा महेष्वासो वारयामास भारत,भारत! इसी प्रकार द्रोणाचार्यके हितके लिये महाधनुर्धर पराक्रमी वीरधन्वाने वहाँ आते हुए धृष्टकेतुको रोका
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် ဓೃಷ್ಟကေတု တိုးဝင်လာစဉ်၊ ဒ್ರೋဏ၏ အကျိုးအတွက် လှုပ်ရှားသော မဟာဓနုရှင် ဝီရဓန္ဝာ သည် သူ့ကို တားဆီး၍ နောက်ဆုတ်အောင် လုပ်လေ၏၊ အို ဘာရတ။
Verse 10
तौ परस्परमासाद्य शरदंष्टी तरस्विनौ । शरैरनेकसाहसैरन्योन्यमभिजघध्नतु:,वे दोनों वेगशाली वीर बाणरूपी दाढ़ोंसे युक्त हो परस्पर भिड़कर अनेक सहस्र बाणोंद्वारा एक-दूसरेको चोट पहुँचाने लगे
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထိုအားကြီးသော သူရဲကောင်းနှစ်ဦးသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး နီးကပ်ထိတွေ့ကာ၊ ချွန်ထက်သော အံတံရှိသည့် တောဝက်များကဲ့သို့ ဖြစ်၍၊ မြားထောင်ပေါင်းများစွာဖြင့် အပြန်အလှန် ထိုးနှက်ကြလေ၏။
Verse 11
तावुभौ नरशार्दूलौ युयुधाते परस्परम् । महावने तीव्रमदौ वारणाविव यूथपौ,महान् वनमें तीव्र मदवाले दो यूथपति गजराजोंके समान वे दोनों पुरुषसिंह परस्पर युद्ध करने लगे
သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို လူကျားနှစ်ဦးသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မျက်နှာချင်းဆိုင် တိုက်ခိုက်ကြ၍၊ တောကြီးအတွင်း မတ်မတ်မူးယစ်နေသော ယုဓပတိ ဆင်မင်းနှစ်ကောင် တိုက်ခိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်လေ၏။
Verse 12
गिरिगह्वरमासाद्य शार्दूलाविव रोषितौ | युयुधाते महावीर्यों परस्परजिघांसया
သဉ္ဇယက ပြောသည်—တောင်ဂူတစ်ခုသို့ ရောက်လာသော အင်အားကြီးသူရဲကောင်းနှစ်ဦးသည် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး သတ်လိုသော စိတ်ဖြင့် ဒေါသထန်ကာ၊ ကျောက်တောင်ချိုင့်ဝှမ်း၌ တွေ့ဆုံသော တောကျားနှစ်ကောင်ကဲ့သို့ အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်ကြလေ၏။
Verse 13
तद् युद्धमासीत तुमुल प्रेक्षणीयं विशाम्पते । सिद्धचारणसंघानां विस्मयाद्धुतदर्शनम्,प्रजानाथ! उनका वह घमासान युद्ध देखने ही योग्य था। वह सिद्धों और चारणसमूहोंको भी आश्चर्यजनक एवं अद्भुत दिखायी देता था
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို လူမျိုးတို့၏ အရှင်၊ ထိုစစ်ပွဲသည် မိုးကြိုးသံကဲ့သို့ ထိတ်လန့်ဖွယ်၊ အလွန်အမင်း ရုန်းရင်းဆန်ခတ်သော မြင်ကွင်းတစ်ရပ် ဖြစ်လာ၍ ကြည့်ရှုရန် ထိုက်တန်လေ၏။ စိဒ္ဓတို့နှင့် စာရဏတို့၏ အစုအဝေးတောင်မှ ထိုအံ့ဩဖွယ် မြင်ကွင်းကြောင့် မျက်စိမြင်ကွင်းတုန်လှုပ်ကာ အံ့အားသင့်နေကြ၏»။
Verse 14
वीरधन्वा ततः क्रुद्धो धृष्टकेतो: शरासनम् | द्विधा चिच्छेद भल्लेन प्रहसन्निव भारत,भरतनन्दन! तत्पश्चात् वीरधन्वाने कुपित होकर हँसते हुए-से ही एक भल्लद्वारा धृष्टकेतुके धनुषके दो टुकड़े कर दिये
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် ဗီရဓန်ဝါသ်သည် ဒေါသထွက်လျက်၊ ဘာလ္လမြားတစ်စင်းဖြင့် ဓೃಷ್ಟကေတု၏ လေးကို နှစ်ပိုင်း ခွဲဖြတ်လိုက်သည်—ရယ်မောသကဲ့သို့ပင်၊ အို ဘာရတ၊ ဘာရတတို့၏ အပျော်တော်သားရေ။
Verse 15
तदुत्सज्य धनुश्छिन्नं चेदिराजो महारथ: । शक्ति जग्राह विपुलां हेमदण्डामयस्मयीम्,महारथी चेदिराज धृष्टकेतुने उस कटे हुए धनुषको फेंककर एक लोहेकी बनी हुई स्वर्णदण्डविभूषित विशाल शक्ति हाथमें ले ली
သဉ္ဇယက ပြောသည်– လေးကွဲသွားသောအခါ စေဒီနိုင်ငံ၏ ဘုရင်၊ မဟာရထီသည် ထိုလေးကို ပစ်ချပြီး ရွှေတံဆိပ်တန်ဆာဆင်ထားသော သံဖြင့်လုပ်ထားသည့် ကြီးမားသော လှံ(శक्ति)ကို လက်ထဲယူလိုက်၏။
Verse 16
तां तु शक्ति महावीर्या दोर्भ्यामायम्य भारत । चिक्षेप सहसा यत्तो वीरधन्वरथं प्रति,भारत! उस अत्यन्त प्रबल शक्तिको दोनों हाथोंसे उठाकर यत्नशील धृष्टकेतुने सहसा वीरधन्वाके रथपर उसे दे मारा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို ဘာရတ၊ ဓೃષ્ટကေတုသည် ထိုအလွန်အင်အားကြီးသော လှံ(శक्ति)ကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ဆွဲတင်ကာ အားထုတ်လျက်၊ ချက်ချင်းပင် ဗီရဓန်ဝါ၏ ရထားသို့ တိုက်ရိုက် ပစ်လွှတ်လိုက်၏။
Verse 17
तया तु वीरघातिन्या शक्त्या त्वभिहतो भूशम् । निर्भिन्नहदयस्तूर्ण निषपपात रथान्महीम्,उस वीरघातिनी शक्तिकी गहरी चोट खाकर वीरधन्वाका वक्ष:स्थल विदीर्ण हो गया और वह तुरंत ही रथसे पृथ्वीपर गिर पड़ा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– သူရဲကောင်းသတ်လှံ(శक्ति)၏ ပြင်းထန်သော ထိုးနှက်မှုကြောင့် သူသည် အလွန်အမင်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရ၍ နှလုံးသားပင် ထိုးဖောက်ကွဲပြားသွားကာ ချက်ချင်းပင် ရထားပေါ်မှ မြေပြင်သို့ လဲကျသွား၏။
Verse 18
तस्मिन् विनिहते वीरे त्रैगर्तानां महारथे । बल॑ ते5भज्यत विभो पाण्डवेयै: समन्ततः,प्रभो! त्रिगर्तदेशके उस महारथी वीरके मारे जानेपर पाण्डव-सैनिकोंने चारों ओरसे आपकी सेनाको विघटित कर दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– တြိဂရ္တတို့၏ မဟာရထဝီရသူရဲကောင်း ထိုသူ သတ်ဖြတ်ခံရသောအခါ၊ အို မဟာအရှင်၊ ပाण्डဝတပ်များသည် အရပ်ရပ်မှ ဝိုင်းဝန်းတိုက်ခိုက်၍ သင်၏တပ်ဖွဲ့စည်းတန်းကို ခွဲကွဲပြားပြား ပျက်စီးစေ하였다။
Verse 19
सहदेवे तत: षष्टिं सायकान् दुर्मुखोक्षिपत् । ननाद च महानादं तर्जयन् पाण्डवं रणे,तदनन्तर दुर्मुखने रणक्षेत्रमें सहदेवपर साठ बाण चलाये और उन पाण्डुकुमारको डाँट बताते हुए बड़े जोरसे गर्जना की
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် ဒုရ္မုခသည် သဟဒေဝပေါ်သို့ မြားခြောက်ဆယ် ပစ်လွှတ်하였다။ စစ်မြေပြင်အလယ်၌ မဟာအော်သံဖြင့် ဟိန်းဟောက်ကာ ပाण्डဝကို စော်ကားတားမြစ်လျက် ရန်စကားဆို하였다။
Verse 20
माद्रेयस्तु ततः क्रुद्धो दुर्मुखं च शितैः शरै: । भ्राता भ्रातरमायान्तं विव्याध प्रहसन्निव
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုအခါ မာဒြီ၏သားသည် ဒေါသထွက်၍ ဒုရ္မုခကို ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် ထိုးဖောက်하였다။ မိမိ၏ညီအစ်ကို ဒုရ္မုခက နီးကပ်လာစဉ်၊ သူသည် ရယ်မောသကဲ့သို့ဖြင့် ထိုးနှက်ခဲ့သည်။
Verse 21
त॑ रणे रभसं दृष्टवा सहदेवं महाबलम् | दुर्मुखो नवभिर्बाणैस्ताडयामास भारत,भारत! रणक्षेत्रमें महाबली सहदेवका वेग बढ़ता देख दुर्मुखने नौ बाणोंद्वारा उन्हें घायल कर दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို ဘာရတ၊ စစ်မြေပြင်၌ အင်အားကြီး သဟဒေဝ၏ အရှိန်တက်လာသည်ကို မြင်သော် ဒုရ္မုခသည် မြားကိုးစင်းဖြင့် ထိုးနှက်၍ ဒဏ်ရာရစေ하였다။
Verse 22
दुर्मुबस्य तु भल्लेन छित्त्वा केतुं महाबल: । जघान चतुरो वाहांश्षतुर्भिनिशितै: शरै:,तब महाबली सहदेवने एक भल्लसे दुर्मुखकी ध्वजा काटकर चार तीखे बाणोंद्वारा उसके चारों घोड़ोंको मार डाला
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် အင်အားကြီး သဟဒေဝသည် ခေါင်းကျယ်မြားတစ်စင်းဖြင့် ဒုရ္မုခ၏ အလံကို ဖြတ်တောက်하였다။ ထို့ပြင် ထက်မြက်သော မြားလေးစင်းဖြင့် သူ၏ မြင်းလေးကောင်ကို ထိုးသတ်하였다။
Verse 23
अथापरेण भल्लेन पीतेन निशितेन ह । चिच्छेद सारथे: कायाच्छिरो ज्वलितकुण्डलम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် အဝါရောင်တောက်ပ၍ ထက်မြက်သော ဘ္ဟလ္လ မြားတစ်စင်းဖြင့် စစ်ရထားမောင်းသူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာမှ မီးလောင်သကဲ့သို့ တောက်ပသော နားကပ်ဆင်ထားသည့် ခေါင်းကို ဖြတ်တောက်ပစ်လိုက်သည်။
Verse 24
फिर दूसरे पानीदार एवं तीखे भल्लसे उसके सारथिके चमकीले कुण्डलवाले मस्तकको धड़से काट गिराया ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်အလယ်၌ သဟဒေဝသည် ထက်မြက်သော က္ရှုရပြ မြားဖြင့် ကౌရဝ၏ ကြီးမားသော လေးကို ဖြတ်တောက်ပစ်ပြီး၊ လက်နက်ကို ချိုးဖျက်ပြီးနောက် မြားငါးစင်းဖြင့် ထပ်မံ ထိုးနှက်လိုက်သည်။
Verse 25
हताश्चृं तु रथं त्यक्त्वा दुर्मुखो विमनास्तदा । आरुरोह रथं राजन् निरमित्रस्थ भारत
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် စိတ်အားကျိုးပဲ့သွားသော ဒုರ್ಮုခသည် မိမိရထားကို စွန့်ခွာ၍ ထိုအခါ စိတ်မသာညည်းတွားလျက်၊ အို မင်းကြီး၊ အခြားရထားတစ်စီးပေါ်သို့ တက်ရောက်သွားသည်—မိတ်ဆွေကူညီမည့်သူ မကျန်တော့သကဲ့သို့။
Verse 26
राजन्! भरतनन्दन! तब दुर्मुख दुःखी मनसे उस अश्वहीन रथको त्यागकर निरमित्रके रथपर जा चढ़ा ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ ဘာရတတို့၏ ဂုဏ်ရည်! ထိုအခါ ဒုర్మုခသည် စိတ်ပူပန်လျက် မြင်းမဲ့ရထားကို စွန့်ခွာပြီး နိရာမိတ္ရ၏ ရထားပေါ်သို့ တက်ရောက်သွားသည်။ ထို့နောက် သဟဒေဝသည် မဟာစစ်ပွဲ၌ ဒေါသထွက်လာ၍ စစ်တပ်အလယ်၌ ဘ္ဟလ္လ မြားဖြင့် နိရာမိတ္ရကို လဲကျသတ်ဖြတ်လိုက်သည်—ရန်သူသူရဲကောင်းများကို သတ်ဖြတ်သူ သဟဒေဝပင် ဖြစ်သည်။
Verse 27
स पपात रथोपस्थान्निरमित्रो जनेश्वर: । त्रिगर्तराजस्य सुतो व्यथयंस्तव वाहिनीम्,त्रिगर्तराजका पुत्र राजा निरमित्र अपने वियोगसे आपकी सेनाको व्यथित करता हुआ रथकी बैठकसे नीचे गिर पड़ा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုနိရာမိတ္ရ မင်းကြီးသည် တြိဂရ္တ မင်း၏ သားဖြစ်၍ သင်၏ စစ်တပ်ကို နှောင့်ယှက်ကာ ဒုက္ခပေးနေသူ၊ ရထားပလက်ဖောင်းပေါ်မှ လဲကျသွားသည်။
Verse 28
त॑ तु हत्वा महाबाहुः सहदेवो व्यरोचत । यथा दाशरथी राम: खरं हत्वा महाबलम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုသူကို သတ်ပြီးနောက် လက်တန်ခိုးကြီးသော သဟဒေဝသည် ဂုဏ်ရောင်တောက်ပလာ၏။ ဒသရထ၏ သား ရာမသည် အလွန်အင်အားကြီးသော ခရကို သတ်ပြီးနောက် တောက်ပသကဲ့သို့ပင်။
Verse 29
हाहाकारो महानासीत् त्रिगर्तानां जनेश्वर । राजपुत्रं हतं दृष्टवा निरमित्र॑ं महारथम्,नरेश्वर! महारथी राजकुमार निरमित्रको मारा गया देख त्रिगर्तोंके दलमें महान् हाहाकार मच गया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– လူတို့၏အရှင်၊ မဟာရထ သားတော် နိရမိတ္တကို သတ်ခံရသည်ကို မြင်ကြသောအခါ တြိဂရ္တတို့အတွင်း၌ အလွန်ကြီးမားသော ငိုကြွေးအော်ဟစ်သံ ပေါ်ထွက်လာ၏။
Verse 30
नकुलस्ते सुतं राजन् विकर्ण पृथुलोचनम् । मुहूर्ताज्जितवॉल्लोके तदद्भुतमिवा भवत्,राजन! नकुलने विशाल नेत्रोंवाले आपके पुत्र विकर्णको दो ही घड़ीमें पराजित कर दिया; यह अद्भुत-सी बात हुई
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အရှင်မင်းကြီး၊ မျက်လုံးကျယ်သော သားတော် ဝိကර්ဏကို နကူလသည် ခဏလေးအတွင်းပင် အနိုင်ယူလိုက်၏။ မြင်သူအပေါင်းအတွက် ထိုအဖြစ်သည် အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 31
सात्यकिं व्याप्रदत्तस्तु शरै: संनतपर्वभि: । चक्रे<दृश्यं साश्वसूतं सध्वजं पृतनान्तरे,व्याप्रदत्तने झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा सेनाके मध्यभागमें घोड़ों, सारथि और ध्वजसहित सात्यकिको अदृश्य कर दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် အဆစ်ကွေးကျသော မြားများဖြင့် စစ်တပ်အလယ်၌ သူသည် သာတျကိကို အလွန်အမင်း ဖိနှိပ်သဖြင့် သာတျကိသည် မြင်းများ၊ ရထားမောင်းနှင့် အလံတိုင်တို့နှင့်တကွ မမြင်ရသကဲ့သို့ ဖြစ်သွား၏။
Verse 32
तान् निवार्य शरान् शूर: शैनेय: कृतहस्तवत् | साश्व॒सूतध्वजं बाणैरव्याच्रिदत्तमपातयत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုမြားများကို ရဲရင့်သော ရှိုင်နေယ (သာတျကိ) သည် ကျွမ်းကျင်လက်ရာရှိ မြားပစ်သမားကဲ့သို့ တားဆီးပယ်ဖျက်လိုက်၏။ ထို့နောက် မိမိ၏မြားများဖြင့် မြင်းများ၊ ရထားမောင်းနှင့် အလံတိုင်တို့နှင့်တကွ အဗျာချ္ဍတ္တကို ထိုးကျသတ်ချလိုက်၏။
Verse 33
कुमारे निहते तस्मिन् मागधस्य सुते प्रभो । मागधा: सर्वतो यत्ता युयुधानमुपाद्रवन्,प्रभो! मगधनरेशके पुत्र राजकुमार व्याप्रदत्तके मारे जानेपर मगधदेशीय वीरोंने सब ओरसे प्रयत्नशील होकर युयुधानपर धावा किया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အရှင်ဘုရား၊ မဂဓမင်း၏ သားတော်ဖြစ်သော အရွယ်ငယ်မင်းသား ထိုသူ သတ်ဖြတ်ခံရသော် မဂဓစစ်သည်တို့သည် ဘက်ပေါင်းစုံမှ စိတ်ဓာတ်တက်ကြွ၍ သစ္စာနှင့် ဝမ်းနည်းမှုတို့ကြောင့် တစ်စုတစ်စည်းတည်း ယူယုဓာန (သာတျကိ) ကို တိုက်ခိုက်ရန် လှိုင်းတက်သကဲ့သို့ တိုးဝင်လာကြ၏။ စစ်မြေပြင်၏ ရုန်းကန်မှုအတွင်း အရှုံးခံမရသော သစ္စာနှင့် အပြစ်တင်သည့် စိတ်က အပြန်အလှန် လက်စားချေတိုက်ခိုက်မှုအဖြစ် ချက်ချင်း ပြောင်းလဲသွား၏»။
Verse 34
विसृजन्त:ः शरांश्वैव तोमरांश्न सहस्रश: । भिन्दिपालांस्तथा प्रासान् मुदूगरान् मुसलानपि
သဉ္ဇယက ပြောသည်– သူတို့သည် မြားတန်းများကို မပြတ်ပစ်လွှတ်ကြပြီး၊ ထောင်ချီသော လှံများကိုလည်း ပစ်ချကြ၏။ ထို့ပြင် ဘိန္ဒိပါလ၊ ပရာသ တို့နှင့်အတူ အလေးတင်တုတ်ကြီးများ၊ မုသလ (တုတ်သံ) များတိုင်အောင် ပစ်လွှတ်ကြသဖြင့် စစ်မြေပြင်သည် အားမလျော့သော စစ်စိတ်ကြောင့် ထိန်းချုပ်မှုမရှိသကဲ့သို့ အာယုဓမုန်တိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာ၏။
Verse 35
तांस्तु सर्वानू स बलवान् सात्यकिर्युद्धदुर्मद:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုအခါ အင်အားကြီးသော သာတျကိသည် စစ်ရင်ဆိုင်ရာ အပူအဟုန်ကြောင့် မူးယစ်သကဲ့သို့ ဖြစ်လျက်၊ သူတို့အားလုံးကို တစ်ယောက်တည်း ရင်ဆိုင်တားဆီး၏။ သူ၏ အင်အားနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်သည် မလျော့မနည်း တည်ကြည်နေ၏။
Verse 36
मागधान् द्रवतो दृष्टवा हतशेषान् समन्ततः
သဉ္ဇယက ပြောသည်– မဂဓတပ်များသည် ဘက်ပေါင်းစုံသို့ ထွက်ပြေးကြပြီး သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် ကျန်ရစ်သူ အနည်းငယ်သာ ရှိသည်ကို မြင်သော်၊ သူတို့၏ အင်အားသည် ချိုးဖောက်ခံရ၍ အနှံ့အပြား ပြိုကွဲသွားပြီဟု သိမြင်၏။
Verse 37
नाशयित्वा रणे सैन्यं त्वदीयं माधवोत्तम:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «စစ်မြေပြင်၌ သင်၏ တပ်ကို ဖျက်ဆီးပြီးနောက် မာဓဝတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူ (ကృష్ణ) သည် …»
Verse 38
भज्यमानं बल॑ राजन् सात्वतेन महात्मना
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ ထို စာတ်ဝတ မဟာသတ္တဝါ စစ်သူရဲကောင်းကြောင့် စစ်တပ်သည် ချိုးဖျက်ကွဲပြားလျက်ရှိ၏။ စစ်မြေပြင်၌ မတားဆီးနိုင်သော အင်အားတစ်ရပ်ကဲ့သို့၊ သတ္တိနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်တို့က တပ်ဖွဲ့အစီအစဉ်ကို ခွဲကွာစေပြီး မြင်တွေ့သူတို့၏ ဓမ္မအတည်တံ့မှုကို စမ်းသပ်လေ၏။
Verse 39
ततो द्रोणो भृशं क्रुद्ध: सहसोदवृत्य चक्षुषी । सात्यकिं सत्यकर्माणं स्वयमेवाभिदुद्रुवे,तब अत्यन्त क्रोधमें भरे हुए द्रोणाचार्यने सहसा आँखें घुमाकर सत्यकर्मा सात्यकिपर स्वयं ही आक्रमण किया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် ဒ్రోဏသည် အလွန်ပြင်းထန်သော ဒေါသဖြင့် လောင်ကျွမ်းကာ မျက်လုံးကို ရုတ်တရက် လှည့်၍ သစ္စာကတိအတိုင်း အလုပ်အကိုင်မှန်ကန်သူ စာတျကိကို ကိုယ်တိုင်ပင် တန်းတန်းမတ်မတ် ပြေးဝင်တိုက်ခိုက်လေ၏။ ဤခဏသည် စစ်မြေပြင်၌ ဒေါသက မဟာစစ်သူရဲဆရာတစ်ဦးကိုပင် ချက်ချင်း ကိုယ်တိုင်ပြန်လှန်တုံ့ပြန်စေတတ်ကြောင်း၊ စည်းကမ်းရှိသော တာဝန်နှင့် စိတ်ကူးယဉ်မဟုတ်သော စိတ်လှုပ်ရှားမှုတို့ကြား ဓမ္မတင်းမာမှုကို ပိုမိုတင်းကျပ်စေကြောင်း ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 106
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें युधिष्चटिरका पलायनविषयक एक सौ छवाँ अध्याय पूरा हुआ
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့ကြောင့် သီရိ မဟာဘာရတ၌ ဒ్రోဏပర్వ အတွင်း၊ အထူးသဖြင့် ဇယဒ్రഥ သတ်ဖြတ်ခြင်း အခန်းကဏ္ဍတွင် ယုဓိဋ္ဌိရ၏ ထွက်ပြေးခြင်းကို ဖော်ပြသော တစ်ရာခြောက်မြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံးလေ၏။ ဤအဆုံးသတ်သည် စစ်၏ ဓမ္မဖိအားအလယ်၌ ရှင်သန်ရေး၊ တာဝန်နှင့် မဟာဗျူဟာဆုတ်ခွာမှုတို့ကို မတုန်မလှုပ်တည်ကြည်မှုနှင့် မင်းသဘောတရားတို့နှင့် ချိန်တွယ်သည့် အခန်းတစ်ခန်း၏ တရားဝင်ပိတ်သိမ်းခြင်းကို မှတ်သားစေသည်။
Verse 107
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि संकुलयुद्धे सप्ताधिकशततमो<ध्याय:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့ကြောင့် သီရိ မဟာဘာရတ၌ ဒ్రోဏပર્વ အတွင်း၊ ဇယဒြഥဝဓပર્વ၌ ရှုပ်ထွေးကျပ်တည်းသော စစ်ပွဲကို ဖော်ပြသည့် တစ်ရာခုနစ်မြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံးလေ၏။ ဤပိတ်သိမ်းသည့် စာကြောင်းသည် စစ်ကို ဓမ္မမှတ်တမ်းတစ်ရပ်အဖြစ် ချမှတ်ကာ တာဝန်၊ မဟာဗျူဟာနှင့် သစ္စာကတိများနှင့် အကြမ်းဖက်မှု၏ အကျိုးဆက်တို့ ပေါင်းဆုံရာကို ပြသသည်။
Verse 346
अयोधयमन् रणे शूरा: सात्वतं युद्धदुर्मदम् । वे शूरवीर मागध-सैनिक बहुत-से बाणों
သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်ပွဲ၏ အထူထဲတွင် သတ္တိရှိသော သူရဲကောင်းများသည် စစ်ရဲ့မူးယစ်မှုဖြင့် မာန်တက်နေသော စာတ်ဝတ သူရဲကောင်း စာတျကိကို တိုက်ခိုက်လေ၏။ မဂဓ စစ်သည်များသည် မြားမိုးများနှင့်အတူ တိုမရ (လှံတံ) ထောင်ပေါင်းများ၊ ဘိန္ဒိပါလ၊ လှံများ၊ ဒုတ်များနှင့် မုဆလ (တုတ်မောင်း) များဖြင့် ထိုးနှက်ကာ စစ်မြေပြင်၌ သူ့ကို ဖိအားပေးကြသော်လည်း၊ စစ်တွင် သူသည် အနိုင်ယူရန် ခက်ခဲနေဆဲဖြစ်၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် က္ଷတ္တရိယ စစ်ပွဲ၏ မရပ်မနား လှုပ်ရှားမှုကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ အလွန်အကျွံ အင်အားအောက်တွင် သတ္တိနှင့် စည်းကမ်းတို့ စမ်းသပ်ခံရကြောင်း ပြသသည်။
Verse 356
नातिकृच्छाद्धसन्नेव विजिग्ये पुरुषर्षभ: । बलवान युद्धदुर्मद पुरुषप्रवर सात्यकिने हँसते हुए ही उन सबको अधिक कष्ट उठाये बिना ही परास्त कर दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အလွန်မခက်ခဲဘဲ၊ တကယ်တော့ ပြုံးနေသကဲ့သို့ပင်၊ စစ်ပွဲ၏အပူအဟုန်ကြောင့် မူးယစ်သကဲ့သို့ဖြစ်သော အင်အားကြီး ယောကျာ်းသူရဲကောင်းတို့အထဲမှ အထွတ်အထိပ် စာတျကိသည် သူတို့အားလုံးကို အနိုင်ယူခဲ့သည်။
Verse 363
बल॑ ते5भज्यत विभो युयुधानशरार्दितम् । प्रभो! मरनेसे बचे हुए मागध-सैनिकोंको चारों ओर भागते देख सात्यकिके बाणोंसे पीड़ित हुई आपकी सेनाका व्यूह भंग हो गया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို မဟာသခင်၊ ယုယုဓာန (စာတျကိ) ၏ မြားတံများကြောင့် သင်၏တပ်၏ စစ်တန်းစီ (ဗျူဟာ) သည် ကွဲပြားပျက်စီးသွား၏။ သေမင်းကို ကြောက်ရွံ့၍ မာဂဓ စစ်သားကျန်ရစ်သူတို့ အရပ်လေးမျက်နှာသို့ ပြေးလွှားနေသည်ကို မြင်သဖြင့်၊ စာတျကိ၏ မြားဒဏ်ခံထားရသော တပ်သားတို့သည် စည်းကမ်းပျက်ကွက်ကာ စစ်တန်းစီလည်း ပြိုကွဲသွား၏။
Verse 376
विधुन्वानो धनु: श्रेष्ठ व्यभश्राजत महायशा: । इस प्रकार मधुवंशके श्रेष्ठ वीर महायशस्वी सात्यकि रणक्षेत्रमें आपकी सेनाका विनाश करके अपने उत्तम धनुषको हिलाते हुए बड़ी शोभा पा रहे थे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အလွန်ဂုဏ်သတင်းကြီးသော သူရဲကောင်းသည် မိမိ၏ အကောင်းဆုံး လေးကို လှုပ်ခါသည့်အခါ တောက်ပစွာ ထင်ရှားလေ၏။ ထို့ကြောင့် မဓုဝంశ၏ အထွတ်အထိပ်သူရဲကောင်း ဂုဏ်သတင်းကြီး စာတျကိသည် စစ်မြေပြင်၌ သင်၏တပ်ကို ဖျက်ဆီးပြီးနောက် မိမိ၏ ထူးမြတ်သော လေးကို လှုပ်ခါကာ ပိုမိုတင့်တယ်လှပလေ၏။
Verse 386
नाभ्यवर्तत युद्धाय त्रासितं दीर्घबाहुना । राजन! महामना महाबाहु सात्यकिके द्वारा डरायी गयी और तितत-बितर की हुई आपकी सेना फिर युद्धके लिये सामने नहीं आयी
သဉ္ဇယက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ လက်ရှည်၍ စိတ်ဓာတ်ကြီးမားကာ လက်မောင်းအင်အားကြီးသော စာတျကိကြောင့် ကြောက်လန့်၍ ရှုပ်ထွေးကွဲပြားသွားသော သင်၏တပ်သည် နောက်တစ်ဖန် စစ်ပွဲအတွက် မျက်နှာချင်းဆိုင် မလာတော့ချေ။
Frequently Asked Questions
The chapter frames a dharma tension between relentless pursuit of advantage (including disabling chariot infrastructure and pre-empting reinforcements) and the intermittent demands of honor and grief, seen when Karṇa pauses to acknowledge Durmukha even as the engagement continues.
Capability in action is shown as relational and conditional: success depends on support systems, composure, and adaptive decision-making; emotional disturbance can briefly suspend strategic clarity, yet duty-driven re-entry remains a defining feature of kṣātra conduct.
No explicit phalaśruti is provided in this adhyāya; its significance is contextual, contributing to the epic’s cumulative reflection on agency, loss, and the ethical ambiguity of tactical necessity within the broader war narrative.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.