Shloka 36
द्रोणपर्व (अध्याय १) — भीष्मनिधनानन्तरं धृतराष्ट्रस्य शोकः, सेनायाः स्थितिः, कर्णस्मरणं च
Droṇa Parva, Chapter 1: Dhṛtarāṣṭra’s grief after Bhīṣma’s fall and the army’s reorientation toward Karṇa
रथेषु गण्यमानेषु बलविक्रमशालिषु । संख्यातो<र्धरथ: कर्णो द्विगुण: सन् नरर्षभ:,राजन! बात यह हुई थी कि जब बल और पराक्रमसे सुशोभित रथियोंकी गणना की जा रही थी, उस समय समस्त क्षत्रियोंके देखते-देखते भीष्मजीने महाबाहु नरश्रेष्ठ कर्णको अर्धरथी बता दिया। यद्यपि वह दो रथियोंके समान है
ratheṣu gaṇyamāneṣu balavikramaśāliṣu | saṅkhyāto 'rdharathaḥ karṇo dviguṇaḥ san nararṣabhaḥ ||
သဉ္ဇယက ပြောသည်— အင်အားနှင့် သတ္တိဗီရိယဖြင့် တောက်ပသော ရထားစစ်သူရဲများကို ရေတွက်ကာ အဆင့်ခွဲနေစဉ် ကာဏ္ဏကို «အဓ္ဓ-ရထ» (ရထားသူရဲတစ်ဝက်) ဟု ကြေညာလိုက်သည်။ သို့ရာတွင် လူတို့အထဲက နွားထီးတော်တည်းဟူသော သူသည် အမှန်တကယ် ရထနှစ်ယောက်နှင့် တန်းတူ၏။ က္ṣတ္တရိယတို့ စုဝေးနေသည့် မျက်မြင်အလယ်၌ ထုတ်ပြန်သော ထိုစကားသည် ကာဏ္ဏ၏ အဆင့်အတန်းကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိစွာ လျော့ချခြင်းဖြစ်ပြီး—ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ပြိုင်ဆိုင်မှုနှင့် လာမည့်စစ်၏ သီလပိုင်းလေထုကို ပုံဖော်သည့် သဘောတရားဆိုင်ရာ အလေးချိန်ရှိသော အများပြည်သူရှေ့ အကဲဖြတ်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how public classification of a warrior’s worth can be ethically consequential: honor and status are shaped not only by actual capability but also by authoritative speech. A deliberate underestimation becomes a moral act that can inflame rivalry and influence conduct in war.
As the Kaurava warriors are being enumerated by their chariot-ranks, Karṇa is announced as merely an ‘ardha-ratha’, even though he is effectively of double that measure. Sañjaya reports this as a significant slight occurring openly before the kṣatriyas.