Shloka 96
भीष्मस्य मध्याह्नयुद्धवर्णनम् / Mid-day Battle Description: Bhīṣma Engaged by the Pāñcālas
निन्दामि भृशमात्मानं धिगस्तु क्षत्रजीविकाम् । 'युधिष्ठिरने आधा राज्य अथवा पाँच गाँव माँगे थे
sañjaya uvāca |
nindāmi bhṛśam ātmānaṃ dhig astu kṣatrajīvikām |
yudhiṣṭhireṇa ardhaṃ rājyaṃ athavā pañca grāmān yācitaṃ, parantu durbuddhinā duryodhanena sā yācanā na pūritā |
adya kṣatriyavīrān raṇabhūmau śayānān dṛṣṭvā ahaṃ sarvebhyaḥ adhikaṃ svām eva nindāmi |
kṣatriyāṇām asyā jīvikāyāḥ dhig astv iti ||
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ငါသည် ကိုယ့်ကိုယ်ကို အလွန်အမင်း ရှုတ်ချ၏။ က္ଷတ္တရိယ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို အရှက်တင်စေပါစေ။ ယုဓိဋ္ဌိရသည် နိုင်ငံတော်၏ တစ်ဝက်ကိုသာ—သို့မဟုတ် ရွာငါးရွာသာ—တောင်းခဲ့သော်လည်း မိုက်မဲသော ဒုရျောဓနသည် ထိုတောင်းဆိုချက်ကို မပေးခဲ့။ ယနေ့ စစ်မြေပြင်ပေါ်၌ က္ෂတ္တရိယသူရဲကောင်းများ လဲလျောင်းနေရသည်ကို မြင်လျှင် ငါသည် အခြားသူထက် ပို၍ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ရှုတ်ချ၏။ စစ်ပွဲပေါ်တွင် အသက်မွေးသော ဤဘဝကို အရှက်တင်စေပါစေ!»
संजय उवाच
Educational Q&A
Even a small refusal driven by pride and bad counsel can unleash vast, irreversible suffering; the verse frames war as a morally corrosive ‘livelihood’ and highlights remorse at witnessing its human cost.
Sanjaya, reporting the war to Dhṛtarāṣṭra, reflects on how Yudhiṣṭhira’s modest peace terms (half the kingdom or five villages) were rejected by Duryodhana, and he laments upon seeing warriors slain on the battlefield.