Shloka 21
भीष्मभीमसमागमः — Bhīṣma–Bhīma Strategic Engagement and Counsel to the King
भीष्मेण धार्तराष्ट्राणां व्यूढ: प्रत्यड्मुखो युधि । मण्डल: स महाव्यूहो दुर्भेद्योडमित्रघातन:
bhīṣmeṇa dhārtarāṣṭrāṇāṃ vyūḍhaḥ pratyag-mukho yudhi | maṇḍalaḥ sa mahāvyūho durbhedyo 'mitra-ghātanaḥ ||
သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်အလယ်၌ ဘီရှ္မသည် ဓృతရာရှ္ဋ္ရ၏သားတို့ကို အနောက်ဘက်သို့ မျက်နှာမူသော စစ်တန်းစီ (ဗျူဟ) အဖြစ် စီမံတပ်ဆင်ခဲ့၏။ “မဏ္ဍလ” ဟု ခေါ်သော ထိုကြီးမားသည့် စစ်အစုအဝေးသည် ချိုးဖောက်ရန် ခက်ခဲပြီး ရန်သူကို ချေမှုန်းရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် အစီအစဉ်ဖြစ်၏။
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how disciplined organization and leadership (vyūha) can make a force formidable; ethically, it also reminds the reader that strategic excellence in war is value-neutral—its moral weight depends on the cause and the dharmic alignment of those who wield it.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Bhīṣma has arranged the Kaurava troops into a west-facing Maṇḍala (circular) great formation, described as hard to penetrate and effective for destroying enemies.