Shloka 98

Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)

Devanagari script

सच पारावताश्वस्य रथे हेमपरिष्कृते । कोविदारध्वजं दृष्टवा भीमसेन: समाश्वसत्‌

Transliteration

sa ca pārāvatāśvasya rathe hemapariṣkṛte | kovidāradhvajaṃ dṛṣṭvā bhīmasenaḥ samāśvasat ||

Translation

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ကဗျာရောင် (ခိုရောင်) မြင်းများဆွဲသော ရွှေဖြင့်တန်ဆာဆင်ထားသည့် ထင်ရှားလှသော ရထားပေါ်၌ ကိုဝိဒာရ (kovidāra) သစ်အမှတ်တံဆိပ်ပါ အလံ လှုပ်ရှားပျံ့လွင့်နေသည်ကို မြင်သော်—ထိုသည် ဒြဿ္ဍျုမ္န၏ ရထားဖြစ်၏—ဘီမစေန၏ စိတ်၌ အားတက်သံတိုးကာ ယုံကြည်မှုတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာ하였다။ စစ်၏မသေချာမှုအလယ်၌ ယုံကြည်ရသော မဟာမိတ်၏ သင်္ကေတနှင့် အဆင်သင့်မှုကို မြင်ခြင်းသည် စိတ်ကိုတည်ငြိမ်စေပြီး တာဝန်အတွက် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြန်လည်ခိုင်မာစေ၏။

Word by Word

• सच: and/indeed
• Type: Indeclinable
• Root: स
• Form: particle (emphatic/connecting)

• पारावताश्वस्य: of the dove-colored horse
• पारावताश्वस्य: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: पारावताश्व
• Form: masculine, genitive, singular

• रथे: in/on the chariot
• रथे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: रथ
• Form: masculine, locative, singular

• हेमपरिष्कृते: adorned with gold
• हेमपरिष्कृते: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: हेमपरिष्कृत
• Form: masculine, locative, singular

• कोविदारध्वजम्: the kovidāra-tree banner/standard
• कोविदारध्वजम्: Karma
• Type: Noun
• Root: कोविदारध्वज
• Form: masculine, accusative, singular

• दृष्ट्वा: having seen
• Type: Verb
• Root: दृश्
• Form: absolutive (क्त्वा), indeclinable

• भीमसेनः: Bhīmasena
• भीमसेनः: Karta
• Type: Noun
• Root: भीमसेन
• Form: masculine, nominative, singular

• समाश्वसत्: took heart / was reassured
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-श्वस्
• Form: imperfect (लङ्), 3rd person, singular, parasmaipada

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Bhīmasena (Bhīma)
• Dhr̥ṣṭadyumna
• chariot (ratha)
• gold adornment (hema-pariṣkāra)
• kovidāra/kacanāra emblem (dhvaja)
• dove-coloured horses (pārāvata-aśva)

Educational Q&A

What is the core teaching?

In a crisis like war, confidence is strengthened by reliable companions and clear signs of preparedness. The verse highlights how symbols of allied strength and leadership can steady one’s mind, helping a warrior remain firm in dharma—performing one’s duty without wavering.

What is happening in the narrative?

Sañjaya describes Bhīma noticing Dhr̥ṣṭadyumna’s richly decorated chariot, drawn by dove-coloured horses, with a banner bearing the kovidāra (kacanāra) emblem. Seeing this, Bhīma feels reassured and encouraged on the battlefield.